VLORE-Vasil Bollano ėshtė kryebashkiaku grek i Himarės. Me gjithė luftėn e tmerrshme qė pėrballoi me organizata tė ndryshme shqiptare tė ndihmuara edhe nga vetė shteti, arriti tė zgjidhej nė bashkinė e Himarės, por mė i rėndėsishėm ėshtė fakti qė duket se ai funksionon si mbrojtės i helenizmit tė Vorio Epirit, larg synimeve tė vogla politike. Dhe e bėn gjithēka vetė, pa ndihmėn e shtetit grek. Sulmet e shqiptarėve ndaj tij janė tė vazhdueshme, sidomos pas deklaratave tė tij pėr autonominė e minoritetit grek qė parashikohet nga marrėveshjet ndėrkombėtare. Sidomos pas kėtyre deklaratave, kėrcėnimet akoma edhe ndaj jetės sė tij janė tė pėrditshme. Gazeta Eleftheros Kosmos ka nderin tė flasė me kėtė grek qė lufton pėr tė drejtat e bashkėkombėsve tė tij, nėn presionin e njė shteti, veēanėrisht armik ndaj vendit tonė.
Para pak kohėsh ndodhi nė qytetin tuaj njė krim i rėndė ndaj njė tė afėrmi tuaj. Cili ishte qėllimi?
Me sa u duk nga hetimi policor, krimi nuk kishte asnjė synim politik. Por ky krim lind pyetjen se kush do tė kontrollojė dhjetėra punėtorė shqiptarė qė kanė vėrshuar nė Himarė, pa ditur asgjė pėr ta, tė kaluarėn e tyre dhe as tė dhėnat e tyre. Gjithashtu, dua tė dėnoj edhe qėndrimin e disa mediave shqiptare, tė cilat me qėndrimin e tyre ndoshta armatosėn dorėn e autorit tė krimit.
Pėrse e thoni kėtė?
Sepse kohėt e fundit, mediat shqiptare kanė filluar njė luftė kundėr Himarės, luftė tė padrejtė dhe pa asnjė shkak, tė mbėshtetura vetėm nė bindjet e disa qarqeve anti-greke shqiptare.
Himara nuk njihet si zonė minoritare nga qeveria shqiptare. Ēfarė problemesh ju shkakton ky qėndrim?
Siē e dini mirė, nė vitin 1945, nė zgjedhjet e para qė zhvilloi regjimi i Enver Hoxhės, Himara ishte zona e parė e Vorio Epirit qė nuk mori pjesė nė zgjedhje. Regjimi i atėhershėm si kundėrveprim, na e hoqi statusin e zonės minoritare greke. Pas vitit 1990, me rrėzimin e regjimit komunist, Omonia e Himarės kėrkon me ngulm tė rishikohet padrejtėsia e bėrė nga regjimi komunist dhe tė rivendoset drejtėsia.
Nga viti 1990 deri mė sot kanė kaluar 18 vjet. Nuk ka ndryshuar diēka nė kuadrin e pėrpjekjes sė Shqipėrisė pėr tu integruar nė organizmat dhe aleancat ndėrkombėtare?
Omonia dhe PBDNJ, nė bashkėpunim me shoqėrinė greke, duke parė se shqiptarėt nuk do tė pėrfshijnė Himarėn, Korēėn, Pėrmetin nė brezin minoritar, duke u bazuar nė paktet ndėrkombėtare pėr mbrojtjen e tė drejtave tė minoriteteve, vendosėn tė kėrkojnė anulimin e brezave minoritare dhe njohjen e tė gjitha tė drejtave qė rrjedhin nga kėto pakte ndėrkombėtare pėr tė gjithė grekėt, kudo qė ata ndodhen nė territorin shqiptar. Duam tokėn e gjyshėrve tanė.
Ekziston akoma presioni i organeve shqiptare pėr ēėshtjen e tokės? Ēfarė kontradiktash keni gjatė procesit tė pronėsimit?
Ēėshtja mė e rėndėsishme qė preokupon helenizmin e Vorio Epirit, sipas bindjes sime, ėshtė tema e dhėnies sė pasurive ndaj pronarėve tė tyre tė ligjshėm. Omonia si dhe kryebashkiakėt e zonave greke, u janė drejtuar gjykatave shqiptare me denoncime ndaj shtetit shqiptar, i cili me metoda tė paligjshme dhe autarkike pėrpiqet tė pronėsojė kėto pasuri.
Dikur gazeta greke Eleftherotipia kishte lėnė tė nėnkuptohej nė njė reportazh tė saj nė Himarė, se problemi i pronėsisė sė tokave nė zonė nuk ka ndonjė interes kombėtar, por lidhet mė shumė me interesat e mėdha private tė himarjotėve nė njė zonė qė ka lėvizje tė madhe turistike. Ju ēmendim keni?
Nė Himarė, para regjimit tė Enver Hoxhės, toka kishte tre pronarė: komunėn, kishėn dhe vetė himarjotėt. Para 1945, nė kėtė zonė nuk ekzistonte asnjė shqiptar dhe as ēifligarė apo bejlerė, ashtu siē kishte nė gjithė pjesėn tjetėr tė Shqipėrisė. Statuti i pronėsisė sė pėrbashkėt thoshte se nėse kjo pronėsi e pėrbashkėt shpėrbėhej, pasuria do shpėrndahej tek ata tė cilėve u pėrkiste mė parė. Dhe ne kėrkojmė pikėrisht kėtė gjė. Nė tė gjitha shtetet e ish-bllokut lindor, ēėshtja e pronėsisė ėshtė zgjidhur kėtu e 15 vjet mė parė, menjėherė pas rėnies sė regjimeve komuniste. Besojmė se shteti shqiptar nuk na jep tokėn e tė parėve tanė, me qėllim qė tė na ndajė nga ky vend, tė na detyrojė tė ikim dhe me kėtė mėnyrė tė kryeje njė gjenoktoni tė mėndafshtė. Argumentet e gazetarėve tė gazetės nė fjalė hedhin poshtė vetė shqiptarėt, tė cilėt emėrtuan grupin kundėrshtar nė zgjedhje nė tė cilin u mblodhėn tė gjitha partitė shqiptare kundėr partisė greke Aleanca pėr shpėtimin kombėtar. Dhe kjo ndodhi nė ēastet kur nė tė gjithė Shqipėrinė partitė e ndryshme hanin njėra-tjetrėn. Megjithatė, nga rezultati u duk se 75% e njerėzve qė votuan partinė time ju pėrkiste njerėzve tė ardhur nga koalicioni tjetėr. Pėr kėto dy arsye qė pėrmenda, besoj se ēėshtja i pėrket aspektit politik, madje atij kombėtar.
Kėrkohet tė bėhet e njohur botėrisht ēėshtja e Vorio Epirit. Ēfarė ndodh nė ēėshtjen e arsimimit tė fėmijėve? Jeni tė kėnaqur nga strukturat ekzistuese?
Edhe nė kėtė ēėshtje pėrballemi me kundėrshtimin e shqiptarėve, tė cilėt pėr arsye tė kuptueshme nuk duan qė ne tė mbajmė lidhje me gjuhėn tonė amtare dhe traditėn. Deri para pak kohėsh, librat e historisė dhe gjeografisė me tė cilat mėsojnė fėmijėt e Vorio Epirit, bėnin propagandė shqiptare. Vetėm sė fundmi, pas njė marrėveshje dypalėshe, kėto libra vlerėsohen nga njė komision dypalėsh dhe shtypen nė Greqi. Megjithatė, ka akoma probleme nė tekste, ndėrsa ndėrtesat e shkollave greke janė ende tė vjetra.
Keni proceduar pėr njohjen ndėrkombėtare tė kėtyre problemeve qė pėrballon minoriteti nga organet shqiptare?
Natyrisht, ēdo vit ēojmė nė Kėshillin Europian njė raport me shkeljet e tė drejtave njerėzore nga ana e shtetit shqiptar. Konkretisht, nė 2007, Omonia nuk nėnshkroi Hartėn e Minoriteteve me shtetin shqiptar, pėr arsye tė kėtyre shkeljeve. Ky fakt, nėse nuk riparohet nga Shqipėria, do tė ketė pasoja kolosale nė integrimin e saj drejt BE-sė.
Por megjithatė, kėto fakte nuk e penguan tė hyjė nė NATO?
Siē e dini, NATO ėshtė diēka krejt e ndryshme nga BE-ja. Grekėt e Shqipėrisė nuk kanė si synim izolimin e Shqipėrisė nga organizmat ndėrkombėtare. Thjesht pėrpiqemi tė zbatohen tė drejtat tona. Ne, nėse Shqipėria mbante premtimet ndaj minoritarėve grekė, nuk do tė kishim asnjė arsye tė mos mbėshtesnim shtetin shqiptar. Nė shumė takime me diplomatė tė huaj, kishim shprehur kundėrshtimet tona pėr sa i pėrket integrimit nė NATO, por forcat tona deri aty arrijnė.
Por veēse kemi tė drejta ligjore pėr kosovarėt
Kėrkojnė grekėt e Vorio Epirit diēka mė shumė se ajo qė kėrkojnė shqiptarėt e Kosovės?
Nuk besoj se duhet tė bėjmė njė lidhje midis atyre qė kėrkojmė dhe tė drejtave tona, me Kosovėn. Ekzistonin shumė pakte ndėrkombėtare qė vėrtetonin tė drejtat e grekėve tė Vorio Epirit nga ato ēka ekzistonin pėr Kosovėn, para shpalljes sė njėanshme tė pavarėsisė pa aprovimin e Kėshillit tė Sigurimit tė OKB-sė.
Himara pėrfaqėson gjithė grekėt.
Ekziston elementi i unitetit nė gjirin e minoritetit? Nėse jo, nga ku rrjedh kjo?
Fatkeqėsisht, marrėdhėniet midis vorioepiriotėve nuk janė nė shkallėn qė duhet tė ishin. Mungesa e organizimit, fatkeqėsisht nuk lejon njohjen e problemeve qė na okupojnė dhe kėshtu, pėrballimi i tyre nuk ėshtė ai qė duhet tė jetė. Duke ngushėlluar veten, them se pėrēarja ėshtė njė karakteristikė e jona, mund tė themi se ėshtė njė provė qė jemi grekė. Unė sė shpejti do tė marr njė sėrė iniciativash pėr njė organizim mė tė mirė tė tė gjithė vorioepiriotėve qė ndodhen kėtu, si dhe tė atyre qė punojnė pėrkohėsisht- e theksoj fjalėn pėrkohėsisht- nė atdheun mėmė.
Tashmė qė jemi nė sezon pushimesh, vijnė grekė nė Himarė pėr pushime?
Dikur vinin vetėm disa qė kishin interesa politike ose qė na mbėshtesnin nė pėrpjekjet tona. Sot vizitojnė Himarėn sa vjen e mė shumė bashkėpatriotė dhe ikin me pėrshtypjet mė tė mira. Duhet tė gjithė tė kuptojmė se Himara ėshtė njė pjesė autentike e Greqisė dhe pjesė pėrbėrėse e njė historie kolosale. Ndoshta superstruktura jonė nuk ėshtė kaq e mirė si nė Greqi, por premtoj se kushdo qė do ta vizitojė do tė ikė i entuziazmuar. Mė tė shumtit qė vijnė njėherė vijnė edhe pėr herė tė dytė e tė tretė. Me rregullimin e rrugės Sarandė-Himarė, e cila deri nė 2009 do tė lidhet me akset nacionale greke, rruga pėr nė Himarė mund tė bėhet me makinė shumė lehtė. Por edhe nga Korfuzi ekzistojnė tragete si dhe anijet e shpejta.
____________
Direktoria , Galeria
Piracy is a crime! So, am I a criminal?
















