Është kënaqësi që një shqiptar është profesor i shqipes në Institutin e Gjuhësisë së Përgjithshme e Indoeuropiane të Universitetit të Mynihut, siç e lexuam nga shkrimi i djeshëm dhe intervista me prof. Bardhyl Demiraj. Madje i takon të jetë: një shqiptar, Martin Camaj, e ideoi dhe i dha trajta në vitet ‘60, ‘70 e ‘80 të shekullit të kaluar asaj që quhet “Lehrstuhl für die Albanologie”. Për të qenë më të saktë, duhet thënë se Camaj i dha qysh herët një status “ideal”, të cilin sot kjo profesurë nuk e ka më: dikur, në varrimin e tij, e pata thënë se Camaj ishte një Akademi shqiptare në mërgim, një akademi alternative që mundohej të mbushte gjithë atë zbrazëti që linin mistifikimet, gënjeshtrat dhe heshtjet e Akademisë së RPSSH dhe të Krahinës Autonome të Kosovës. Këtë punë ai e pat nisur që në Romë me revistën “Shêjzat” që e drejtoi së bashku me Ernest Koliqin, një enciklopedi e vërtetë e botës shqiptare. Kështu pra edhe në Mynih Camaj, veç mësimdhënies, hartoi e botoi jo vetëm monografi gjuhësore si “Ndërtimi i shumësit në shqipe” ose “Gramatikë e shqipes” (ku e trajton këtë gjuhë në të tri shtyllat e saj: toskërishte, gegënishte, arbëreshe), punime dialektologjike si ato për të folmet arbëreshe, por ishte nxitës e bashkëditor i serisë së famshme “Albanische Forschungen”, mu në vazhdën e mësuesve e kolegëve të tij Georg Stadtmüller ose Alois Schmaus dhe në bashkëpunim me historianin Peter Bartl dhe gjuhëtarët më të rinj se ai Walter Breu, Hans-Jürgen Sasse, Elvira Glaser etj. Në serinë “Albanische Forschungen” dolën vepra themelore për albanologjinë si studimet e Statdmüllerit dhe Bartlit për historinë e hershme të Shqipërisë, ato të Haeblerit, Boretskyit ose Sasses për lëmenj të gjuhës dhe dialekteve, deri dhe kujtimet e Eqerem bej Vlorës, siç i njohim tani edhe në përkthimin shqip.
Pra albanologjia e Camajt ishte diçka tjetër nga mësimi i gjuhës shqipe sot në kuadrin e Gjuhësisë Indoeuropiane. Kjo sepse aty përfshihej edhe historia, edhe etnografia, edhe politologjia – gjithçka përfshinin dijet humane për shqipen dhe Shqipërinë. Ishte personaliteti i tij poliedrik dhe situata politike e kohës. Kjo nuk mund t’u heqë asnjë grimë meritave të Wilfried Fiedlerit ose Bardhyl Demirajt si gjuhëtar i një kalibri të lartë, e njohës të shkëlqyer të shqipes të dy, mirëpo fakt është se albanologjia sot në Mynih në të vërtetë... nuk ekziston.
Jam i shtrënguar ta bëj këtë saktësim, jo sepse vetë kam dhënë mësim shqipen për 5 vjet gjatë viteve ‘90 në atë Institut (e theksoj shqip në Institutin e Gjuhësisë Indoeuropiane dhe jo albanologji në ndonjë Institut të imagjinuar Albanologjie) dhe e njoh gjendjen nga afër, por sepse ndërkohë, qysh nga vitet ‘90 e këndej kanë ndodhur disa ndryshime që duhen thënë këtu hapur:
Me vdekjen e Camajt dhe daljen në pension të Peter Bartlit seria “Albanische Forschungen” praktikisht pushoi së ekzistuari. Edhe hapja e kufijve krijoi një situatë tjetër: ndërsa pritej një intensifikim i studimeve shqiptare, në të vërtetë ndodhi e kundërta; botimet u rralluan, interesi i studentëve ose doktorantëve eventualë erdhi duke rënë, emigrantët e shumtë shqiptarë e kosovarë ishin të interesuar thjesht për mbijetesë materiale, e shumta për ndonjë degë teknike, derisa në vitet 1998/1999 qeveria e Bajernit po merrte vendimin për ta suprimuar profesurën e albanologjisë. Atëherë... u ngrit një valë protestash, letrash të indinjuara shqiptarësh etj. Sikurse ndodh shpesh me përfaqësuesit e kombit tonë në mërgim, kur e kanë kulturën pranë nuk i afrohen (ende s’kemi asnjë katedër për shqipen në gjithë SHBA!), kur dëgjojnë se po ua heqin, atëherë fillojnë e protestojnë me të madhe. Sidoqoftë, në fund autoritetet u tërhoqën dhe u vendos që profesura të vazhdojë.
Ndërkaq, largimi i Bartlit nga Instituti i Historisë mesjetare për fat të keq solli pas vendimin për ta mbyllur Institutin e Shqipërisë që ai e kishte ngritur me aq mund ndër dhjetëvjeçarë; po kështu u vendos të largohej nga Mynihu biblioteka e pasur dhe e vyer albanologjike që historiani i shquar e kish shtuar pak e nga pak. Fati i mirë e do tani që kësaj biblioteke t’i bëhet vend në Universitetin e Vjenës ku ka marrë vitet e fundit emërimin si profesor historiani i ri zviceran Oliver-Jens Schmitt, njohës i themeltë i Shqipërisë, autor i monografisë rreth 700-faqëshe “Arbëria venedike”, e cila së shpejti sheh dritën e botimit edhe tek ne.
Një minus tjetër për Mynihun si ish-qendër albanologjie ishte edhe vendimi për të transferuar në qytetin e Regensburgut Institutin e Studimeve Juglindore, ku për dhjetëvjeçarë është hulumtuar areali i Ballkanit e posaçërisht Shqipëria, sidomos në këndvështrimin historik-sociologjik-politik, nëpërmjet qindra artikujsh por edhe monografish.
Ja pra, këto janë faktet. Mësojmë se edhe sot interesi i shqiptarëve ose të tjerëve në ato vende nuk është ai që duhet të jetë për gjuhën shqipe. Studentët janë të pakët, rastësorë, vinë aty për të marrë disa leksione për gjuhën e pastaj treten – sikurse ndodhte edhe në vitet ’90.
Prof. Demiraj ka barrën e një trashëgime, e cila gjatë viteve ka ndërruar fytyrën. Ai nuk mundet e nuk ka pse “të mbulojë” një albanologji që nuk është. Do të ishte meritë e madhe, edhe vetëm sikur ta bënte shqipen tërheqëse për të rinjtë – në kuadrin e gjuhëve ballkanike, më gjerë atyre indoeuropiane, sikurse është kjo gjuhë per se - ta kthente Mynihun përsëri në qendër simpoziumesh e konferencash për albanologjinë, natyrisht duke mos përjashtuar edhe qëndrimet alternative.
Më anë tjetër, në një qendër dijeje që është krijuar si alternativë nga gjuhëtari dhe shkrimtari i mërgimit Camaj, Demiraj nuk ka pse të përsërisë qëndrime “zyrtare” të Tiranës me një autoritet nga jashtë ose nga lart. Neve na vjen keq kur e quan gegënishten në intervistën e tij thjesht një dialekt, pra në nivelin e dialektit të Mokrës ose atij të Çamërisë, kur e dimë mjaft mirë se është një variant letrar shekullor dhe se i Pari i asaj profesure që ai mban në Mynih shkriu një jetë të tërë për t’i mbrojtur vlerat dhe diskriminin që i erdhi nga dheu mëmë.
Edhe për qendrën e supozuar të albanologjisë në Tiranë nuk duhet t’i vijë keq, nëse shkrihet dhe ndryshon, në formë e në lëndë, sepse kështu siç është, është thjesht një vazhdim i gjuhësisë marksiste në kohën e tranzicionit. Ne shpresojmë që një ditë në Tiranë të krijohet vërtet një Qendër Albanologjie, ku mësimdhënia do të ishte elementi i parë, sikurse e pat realizuar edhe Camaj në Mynih.
 




____________
You feel you now have control, don't you?
You think you will walk away untested. I promise that my work will continue. That I have ensured.
You think it is over, but the games have just begun.

Download Forum









-----------------------------------------