Përgëzimet e Nolit për Enver Hoxhën

Në fund të Luftës së Dytë Botërore, peshkopi Fan S. Noli i dërgonte përshëndetje Enver Hoxhës, atëherë gjenerallejtënant, duke i dhënë atij mbështetjen e plotë. Pas luftës, Noli angazhohet në sqarimin e pozitës delikate të Shqipërisë

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (1)

Në fejtonin që fillon sot do të prezentohet letrat që Fan S. Noli ia ka dërguar Enver Hoxhës në vitet e pas Luftës së Dytë Botërore. Letrat janë marrë nga libri që përmban oratori, autobiografi, letërkëmbim dhe intervista të ndryshme të Fan S. Nolit. Libri “Noli - Vepra 6” është botuar nën kujdesin e Akademisë së Shkencave të Republikës së Shqipërisë, në vitin 1996. Janë këto letra që zbulojnë raportin e Nolit dhe Enver Hoxhës e partizanëve në Shqipëri, në fund të Luftës së Dytë Botërore si dhe pas luftës. Në letra zbulohet në një formë tjetër vija e rrjedhës së ngjarjeve në Shqipërinë e pasluftës. Letrat e viteve në përfundim të luftës

Kryeministrit Enver Hoxha
TIRANË, SHQIPËRI

Shqipëtarët e Shteteve të Bashkuara dhe unë bashkë me ta kemi ndjekur me emocion të thellë luftën tuaj heroike dhe jemi gëzuar aq sa nuk shprehet me fjalë për sukseset tuaja të
shkëlqyera. Ne e ndiejmë veten krenarë për ju sepse ju jeni i vetmi udhëheqës ushtarak në këtë luftë, i cili ia doli ta çlirojë vendin nga pushtimi i huaj me forcat e veta, pa ndihmën e ndonjë ushtrie çlirimtare mike: ju jeni gjithashtu një nga të paktat qeveri që mund të qëndrojë me këmbët e veta, e pambështetur nga ushtri mike të pushtimit. Për më tepër, ne e miratojmë me gjithë zemër politikën tuaj të bashkëpunimit të ngushtë me Jugosllavinë dhe me udhëheqësin e saj të madh, Mareshallin Tito, nën udhëheqjen frymëzuese të të cilit ne shpresojmë të kemi një Federatë të gjithë popujve të Ballkanit, duke vendosur kështu një paqe të qën-drueshme në gadishullin tonë të shqetësuar. Ju lutem t’u transmetoni përshëndetjet e mia të përzemërta gjithë kolegëve tuaj që kanë marrë pjesë në kryqëzatën tuaj aq të vështirë e aq me zotësi dhe gjithë popullit shqiptar që qëndroi i patundur e me besnikëri përkrah jush. Perëndia ju bekoftë të gjithëve.

Peshkopi F. S. Noli

* * *
Gjeneralkolonel Enver Hoxhës

Me kënaqësi të madhe mora mesazhin tuaj të nxehtë dhe bujar, si dhe letrën e mikut tim të mirë dhe kolegut tuaj Sejfulla Malëshova. Kam dëshirë të madhe të jem aty me juve, po sot për sot nuk munt, pse udhëtimet janë të kufizuara, përveç që ka edhe pengesa të tjera... Mundet të ju bëj një vititë pas Pashkëve, kështu do të takoj përsëri me miqtë e mij të vjetër. Kam shumë arsye që me pengojnë të vë kandidaturën në Shqipëri. Ju siguroj se ju kini përkrahjen time të plotë dhe munt të përdorni emrin tim në fushatën elektorale që populli të votojë për Frontin. Bashkë me këtë, ju lutem të drejtoheni tek unë për çdo gjë që unë munt të bëj për këtë çështje. Si juve ashtu dhe kolegëve tuaj ju uroj suk-sese, sikundër e meritoni, në zgjedhjen për Asamblenë Kushtetonjëse.

Perëndia qoftë me juve. Peshkop Fan Noli, më 13.X.1945

* * *
Gjeneralkolonel Enver Hoxhës

Faik Konitza pat shfaqur dëshirën e fundit që të varroset në vendlindjen e tij. Stop. Lutemi na njoftoni kohën më të përshtatshme që të bëni nderimet e pranimit të trupit të luftëtarit të parë për Indipendencën e Shqipërisë. Stop. Miqtë dhe adhuruesit e tij do të kujdesen këtu për përcjelljen e trupit të tij stop. Do të jenë jashtëzakonisht të lumtur shqiptarët e këtushëm po t’i dërgoni ditën e pamvarësisë një përshëndetje të shkurtër /Stop/
Imzot Noli

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
/23 mars 1946/

Në një shënim “New York Herald Tribune”, më 23 mars shkruan se përkundër kërkesës së Shqipërisë të paraqitur në fqinji i saj jugosllav, i ndihmuar nga Çekosllovakia dhe i shtyrë nga sovjetët, Philip Noel Baker, Ministër Shteti britanik, kapi rastin në mbledhjen e këshillit të UNRRA-s për të lajmërua delegacionin sovjetik në këtë mënyrë ruske që Këshilli i Sigurimit nuk do të shqyrtojë një karkesë të njëllojtë për anëtarësi në UNO sepse ka punë të tjera me rëndësi dhe probabilisht nuk do të veprojë deri në shtator. Në lidhje me këtë pëshpëritet se Anglia do ta tërheqë njohjen e dhënë më parë Shqipërisë. Peshkop Fan Noli

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
Më 23 mars 1946

Marrë vesh nga bisedime që kam patur me funksionarë të Departamentit të Shtetit që pranimi i traktateve të konkluduara nga regjimi i kaluar është një konditë e domos-doshme për njohjen e Qeverisë shqiptare nga ana e Shteteve të Bashkuara. Unë besoj që tani çdo vonesë do të prejudikojë çështjen tonë në një kohë kritike. Duke marrë parasysh bisedimin e afërt në UNO të kërkesës së Shqipërisë për anëtarësi dhe agjitacionin intensiv grek mbi Epirin e Veri-ut, unë sugjeroj që të pranohen menjëherë traktatet në fjalë. Ky pranim do të sjellë automatikisht njohjen amerikane, do të zhdukë pengesat për pranimin në UNO dhe do të na lehtësojë punën e mbrojtjes me suk-ses të integritetit tokësor të Shqipërisë.

Peshkop Fan Noli
C/C Ross C. Hurrey 1034 Washington
BLDG.
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Noli informon për shtyrjen e pranimit të Shqipërisë në OKB

Rezoluta speciale e delegatit amerikan, Stettinius, që e shtyu diskutimin e çështjes së anëtarësisë gjer në gusht, u pranua unanimisht nga Këshilli i Sigurimit në mbledhjen e 17 majit /stop/

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (2)

Mesazh Enver Hoxhës

Nga bashkëfjalimet me zyrtarë të Sekretariatit të Kombeve të Bashkuara (UNO) në New York në lidhje për paraqitjen për diskutim të anëtarësisë së Shqipërisë përpara Këshillit të Sigurimit që do të bëhet nga fundi i majit ose më 2 qershor 46: Simbas bisedës, pranimi i anëtarësisë do të efektohet në Asamblenë e Përgjithshme nga rekomandimi që do të bëjë Këshilli I Sigurimit. Ky rekomandim do bëhet me votë afirmative nga shtatë anëtarë të Këshillit të Sigurimit, duke përfshirë pesë anëtarët permanentë: Shtetet e Bashkuara, Britanin e Madhe, Bashkimin Sovjetik, Francën dhe Kinën. Një delegacion shqiptar pranë Sekretariatit të Kombeve të Bashkuara në New-York, do ta ndihmonte me të tepërt. Lutem bëni viza te Ministri iShteteve të Bashkuar në Tiranë dhe më lajmëroni përfundimet e arrijtura Shtoj me keqardhje se zyrtarë të Departa-mentit të Shtetit janë në pritje për heshtjen tuaj të gjatë në lidhje me çështjen e traktat-eve midis Shteteve të Bashkuar dhe regjim-it të mëparshëm të Shqipërisë. Në disa qarqe heshtja e juaj prej shumë muajsh interpretohet si një akt mosbesimi (defi-ance). Ata ankohen gjithashtu se anëtarë të ndryshëm të Misionit amerikan janë ndalu-ar të lëvizin dhe kjo me fjalë të tjera kon-siderohet si kundërshtim. Në lidhje me këtë flitet që si protestë për këto masa, Misioni diplomatik amerikan që ndodhet në Tiranë do të tërhiqet. Ju sug-jeroj përçapje të menjëhershme për të ndrequr situatën dhe për të përmirësuar relatat me Shtetet e Bashkuara, të cilat unë i konsideroj të mira për zgjidhjen e proble-meve tuaja ndërkombëtare.

Peshkop Fan Noli, 26 Blagden St. Boston 16 mars.

***
Mesazh Enver Hoxhës
Më 20 prill 1946

Nga bashkëfjalimi me kryetarin e delega cionit britanik në New-York unë nxjerr se në qoftë se mosmarrëveshjet do të rregullohen dhe relatat diplomatike do të rifillojnë, Qeveria britanike do ta përkrahë pranimin e Shqipërisë në UNO. Kini mirësinë të më jepni informata të hollësishme mbi këtë gjë.

Peshkop Fan Noli, Blegden St. Boston 16 mars.

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
Më 13 maj 1946

Kryetari i delegacionit amerikan, Eduard Stettinius, në një projektrezolutë që i dërgoi dje sekretarit të përgjithshëm, Lie, dhe që qarkulloi ndërmjet delegatëve, propozonte që Këshilli i Sigurimit ta vonojë debatin mbi pranimin e Shqipërisë gjer në mbledhjen e përgjithshme në gusht, në të cilën do të shtrohen të gjitha konditat e pranimit. Stettinius kërkoj që mocioni i tij të dalë në agjendën e bisedimit në mbledhjen e Këshillit, javën që vjen.

Peshkop Fan Noli.

***
Telegram Enver Hoxhës
Më 19 maj 1946

Rezoluta speciale e delegatit amerikan, Stet tinius, që e shtyu diskutimin e çështjes së anëtarësisë gjer në gusht, u pranua unan-imisht nga Këshilli i Sigurimit në mbledhjen e 17 majit. /stop/. Vënia e Shqipërisë në ran-gun formal të antarësisë mbetet e varuar. /stop/. Delegati i Bashkimit Sovjektik, Gromiko, në votimin e kësaj rezolute tha se ai e konsideronte të panevojshme meqenëse, simbas pikëpamjes së tij, ajo i dyfishon rreg-ullat e anëtarësisë së përgjithshme që janë aprovuar nga Këshilli. /stop/. Delegati polak, Lange, i kujtoi Këshillit se Polonia do ta përkrahë çështjen e Shqipërisë ashtu siç bëri në Londër, së pari për shkak se populli Shqip-tar luftoi trimërisht kundër fashizmit dhe së dyti, për shkak pse pranimi i Shqipërisë... (është mbështetur nga aleatja Jugosllavi? /stop/ Shpresoj se vonesa prej dy muajsh mund të ketë përfundime të mira. /stop/. Kjo gjë mund t’ju japë rast të rregulloni pikëpam-jet me Shtetet e Bashkuara dhe me Britan-inë, duke fituar kështu përkrahjen e tyre. /stop/. Kjo gjë mund t’ju japë kohë gjithashtu të dërgoni delegacionin prej Shqipërisë në New York. /stop/. Do ta çmoj shumë çdo infor-matë mbi zhvillimin e mëtejmë.

Peshkop Fan Noli, 26 Bladgen St. Boston 16 mars.
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Në letrat dhe telegramet e Nolit, dërguar Enver Hoxhës në vitin 1946, dominon shqetësimi i tij për shtyrjen e pranimit të Shqipërisë në organizatën e Kombeve të Bashkuara dhe për përfaqësimin sa më të mire të Shqipërisë në New York. Dhe, natyrisht, Noli asnjëherë nuk harron të angazhohet edhe për fatet individuale të shqiptarëve

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (3)


Telegram Enver Hoxhës
1946

Dy shqiptarë, të quajtur Dr.Ali Kuçi dhe Stavro Skëndi kanë ardhur, të hënën e fundit në Shtetet e Bashkuara /stop/. Lutem na këshilloni mi besimin dhe besnikërinë ndaj këtyre personave /stop/. Me të arritur këtu, Dr.Ali Kuçi mori lidhje me grupin e gangsterëve të Shqipërisë së Lirë /stop/. Shqiptarët e këtushëm ankohen për taksat e rënda që janë vënë për të gjithë rrobat e përdorura që dërgohen prej Shteteve të Bashkuar në t’afërmit dhe në miqtë e tyre në Shqipëri /stop/. Lutem jini në dijeni, se po të jetë kështu, dërgesa e teshave prej këtej do të pakësohet ose do të ndalohet krejtësisht meqenë se asnjëri prej këtej nuk dëshiron të krijojë vështirësira financiare për t’afërmit dhe miqtë e tij në Shqipëri /stop/. Kjo është një çështje vitale /stop/. Kini mirësinë të na informoni mi gjendjen ekzakte /stop/. Na telegrafoni me anë të Dielli 30 Huntington Are Boston.

Peshkop Fan Noli

* * *
Kryeministrit Enver Hoxha
Tiranë Shqipëri 1946

Pata një bisedim me kryetarin vepronjës të delegacionit të Shteteve të Bashkuara zotin Herschel Johnson më parë ambasador në Suedi /stop/. Pyetjes sime bruske në qoftë se Qeveria e Shteteve të Bashkura do të mbështetë kërkesën shqiptare për anëtarësi në Kombet e Bashkuara ay i dha një përgjegje evazive dhe që nuk do të angazhohen /stop/. Gjatë zhvillimit të bisedimeve, ay përmendi reputacionin e traktateve nga qeveria juaj, e cila më dha rastin mua të shpjegoj pikëpamjen tuaj në bazë të rezolucionit të dalë nga Kongresi i Përmetit /stop/. Në fund unë tërhoqa vërejtjen e tij mbi absurditetin e pretendimeve greke mbi Epirin e Veriut /stop/. Unë përfitoj nga ky rast t’ju kujtoj përsëri në qoftë se ju jeni apo jo të përgatitur të merrni në të ardhmen e afërm eshtrat e Faik Konicës me qenë se ay mbahet në qeli këtu shpenzimet të paguara... /stop/ Lutemi përgjigjuni mbi këtë pikë para 4 korrikut kur mblidhet Kukvendi vjetor i Vatrës /stop/. Përgjigjja juaj do t’i japë mundësi Kuvendit të vendosë për një rrugë ose për tjetrën.

Peshkop Fan Noli
26 Blagden AT
Boston Mass

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
1946

Ju falënderoj për telegramin që merret me përgjigjen tuaj Britanisë së Madhe. Shpresoj se një përhapje e tillë duhet të bëhet për të përmirësuar marëdhënjet edhe me Shtetet e Bashkuara. Nuk ka dhe nuk duhet humbur kohë. Kryetari i delegacionit të Meksikës më tha sot se çështja e anëtarësisë së Shqipërisë mund të dalë për diskutimin menjëherë porsa të adaptohen rregullat e procedures mbi pranimin e antarësive nga Këshilli i Sigurimit në dy javët e ardhshme. Po ju dërgoj me postën ajrore një kopje të memorandumit që shpërndava midis anëtarëve. Munt ta rishqyrtoj me gjithë qef në qoftë se më dërgoni informata të tjera.

Peshkop Fan Noli
26 Blagden St.
Boston 16 mars.

* * *
Kryeministrit Enver Hoxha
Tiranë 1946

Sekretari i përgjithshëm i Konferenës së shëndetësisë më shkruan një letër në të cilën më thotë se dëshiron të ketë sa më pare emrat e delegatëve tuaj dhe datën aproksimative të mbritjes tyre në New York /stop/. Ju sugjeroj që një nga delegatët tuaj të jetë ministri juaj në Moskë, Kostantin Tashko, I cili është i familiarizuar me qytetin e New Jorkut, ku ka shërbyer në të kaluarën si kryekonsull /stop/.

Peshkopi Fan Noli
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Dëshira e fundit e Faik Konicës ishte që të prehet në atdheun e tij. Fan Noli i dërgon letër Enver Hoxhës për të kërkuar nga ai që të plotësohet dëshira e fundit e Konicës

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (4)

Kryeministrit të Shqipërisë gjeneral Enver Hoxhës Tiranë, Shqipëri Boston janar 28, 1948

Zoti kryeministër, Z.Filip Nini (Konstandin Dhimitri) lindur në katundin e Luarasit të Kolonjës dhe tani banonjës në Boston, Massachusetts, Amerikë, fëmija e të cilit banojnë në Korçë, si ushtar i vjetër i Kishës Kombëtare, u paraqit në këtë zyrë dhe më kërkoi t’ju jap informacionet pasonjëse: Filip Nini ka ardhur në Amerikë më 1922 dhe punoi si çirak në një dyqan të vogël si këpucëfshirës në Taunton Mas. Pastaj erdhi në Boston Mass, si punëtor në një fabrikë të hekurit, më vonë zuri punë në një restorant të vogël, si pjatalarës dhe tani punon në një restorant popullor si ndihmës gjellbërës, me një rrogë prej 35,00 dollarë në javë. Me këtë rrogë e cila është tepër e vogël këtu na shkaku i shtrenjtësisë së madhe rron me një varfëri të madhe që të mund të përmbanjë familjen në Korçë. Tani mësojmë se ndodht në gjyq, që e ka humbur davanë për gjysmën e shtëpisë gjoja si fajdexhi dhe davaxhiu i pakënaqur I ka apeluar davanë dhe këron t’i rrëmbejë dhe gjysmën tjetër të shtëpisë që zotëron e shoqja në Korçë. Në këtë gjyq, avokati I davaxhiut e ka përshkruar Filipin si një kapitalist që merr me qindra dollarë në muaj. Këto të gjitha nuk kanë ndonjë bazë vërtetësie dhe ju shkruaj këtë letër që t’u shuguronj se Filipi është punëtor i varfër, I cili shembet në punë për të fituar një cope bukë për veten dhe fëmijën. Në këto duhet të shtoj se ka një rekord të gjatë si patriot që kur erdhi në Amerikë si gjithë Luarasillnjtë e kanë pasur patriotizmën si një traditë. Me shpresë informata do të hedhin dritë mbi çështjen e tij dhe do të ndihmojë gjykatën e Korçës ta shikojë Filip Ninin si një punëtor të përunjur dhe t’i jepet e rejta përbrenda ligjës, mbetem

Uronjësi juaj me Zotin
Peshkop F.S.Noli

* * *
Kryeministrit Enver Hoxha
8 nëntor 1945 Tiranë, Shqipëri

Dëshira e fundit e Faik Konicës ishte që të prehej në atdhe, në Shqipëri. Kini mirësinë të na njoftoni kur do të ishte e përshtatshme që të silleshin eshtrat e tij me nderimet përkatëse si kampion i pavarësisë së Shqipërisë. Të gjitha shpenzimet do të për ballohen nga miqtë dhe adhuruesit e tij në ëktë vend. Shqiparët e këtij vendi do ta vlerësonin një përshëndetje të shkurtër nga ju për ditën e Pavarësisë së Shqipërisë.

F.S.Noli

* * *
Gjeneralkolonel Enver Hoxhës
Dr.Omer Nishani Tiranë, shkurt 1946

Në emër të mbledhjes së përvitshme të kishave orthodhokse shqiptare në Amerikë të mbajtur më 24 shkurt në Boston, unë dëshrioj t’ju dërgoj përshëndetjet më të përzemërta dhe t’ju shpreh admirimin tonë për punën e shkëlqyer të rindërtimit që po bëni.

Peshkop Fan S.Noli

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
21.3.1946

Marr vesh nga bisedime që kam patur me funksionarë të Departamentit të Shtetit që pranimi i traktateve të konkluduara nga regjimi i kaluar është një konditë e domosdoshme për njohjen e Qeverisë shqiptare nga SHBA. Unë besoj që tani çdo vonesë do të prejudikojë çështjen tonë në një kohë kritike. Duke marrë parasysh bisedimin e afërt në UNO të kërkesës të Shqipërisë për anëtarësi dhe agjitacionin e interesit grek mbi Epirin e Veriut, unë sugjeroj që të pranohen menjëherë traktatt në fjalë. Ky pranim do të sjellë automatikisht njohjen amerikane, do të zhdukë pengesat për pranimin në UNO dhe do të na lehtësojë punën e mbrojtjes me sukses të integritetit tokësor të Shqipërisë.

Peshkop Fan Noli
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Shqipëria, zyrtarisht, nuk pranohet në organizatat botërore për shkak se është në luftë me Greqinë. Amerika nuk e përkrah pranimin e Shqipërisë, sepse kjo nuk I respekton traktatet që ka me SHBA-në

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (5)


Mesazh Enver Hoxhës
25.03.1946

Misioni diplomatik bullgar ka që nga tetori i kaluar që po funksionon në Uashington, megjithëse qeveria bullgare nuk është njohur zyrtarisht prej SHBA. Në rast se vonohet edhe më njohja e Shqipërisë, sugjeroj të përdorni këtë procedent për të kërkuar viza për një mision të njëllojtë këtu dhe për arsye specifike që të paraqit çështjen shqiptare para UNO-s.

Peshkop Fan Noli

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
27 mars 1946

Sipas “New-York-Times” datë 25 mars Shqipërisë i u mohua pranimi në UNRRA me 23 vota kunër 6. Disa na shtetet votuan kundër pse Shqipria nuk është anëtare e UNO-s. Delegati grek u ngrit kundër pranimit të Shqipërisë duke thënë se Shqipëria është akoma në luftë me Greqinë dhe disa delegatë thanë se nuk mund të pranohet një vënt që është akoma në luftë me një nga antarët e Kombeve të Bashkuara. Ndihmës-Sekretar i Shtetit, Bill Clayton, tha se Amerika është kundër pranimit të Shqipërisë vetëm pse Amerika nuk e ka njohur Shqipërinë nga shkaku se Shqipëria nuk siguron që ka nërment të respektojë traktatet me Amerikën. Ne kemi frikë që kërkesa shqiptare për pranimin në UNO do të ketë po këtë fat veçse po të merret vendim që të fitohet përkrahja e Amerikës duke I dhënë asaj sadisfaksion të plotë në çështjen e traktateve.

Peshkop Fan Noli

* * *
10.04.1946
Mesazh Enver Hoxhës

Nga bashkëfjalimet me zyrtarë të Sekretarit të UNO-s në Nju-Jork, diskutimi i anëtarësisë së Shqipërisë përpara Këshillit të Sigurimit do të bëhet nga fundi I majit ose më 2 qershor 1946. Kjo do të ketë efekt në Asamblenë e Përgjithshme nga rekomandimi që do të bëjë Këshilli i Sigurimit. Një delegacion shqiptar pranë sekretariatit të UNO-s në Nju Jork do të ndihmonte tepër. Zyrtarë të Departamentit të Shtetit janë në pritje lidhur me traktatet për të cilat ju heshtni...

Peshkop Fan Noli

* * *
1.04.1946
Mesazh Enver Hoxhës

Me gjithë protestat tona të përsëritura, Komiteti për Marrëdhëniet e Jashtme i Senatit amerikan votoi për një rezolucion që t’i akordohet Shqipëria e Jugut Greqisë. Ne kemi prirje të besojmë se kjo është e lidhur me refuzimin nga Shqipëria në Atlantik City përpara Këshillit të UNRRA-s dhe në Uashington.

Fan Noli

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
20.04.1946

Nga bashkëfjalimi me kryetarin e delegacionit britanik në Nju Jork unë nxjerr /konkluzionin/ se në qoftë se marrëveshjet do të rregullohen dhe relatat diplomatike do të rifillojnë, qeveria britanike do ta përkrahë pranimin e Shqipërisë në UNO.

Peshkop Fan Noli

* * *
Mesazh Enver Hoxhës
27.04.1946

Një letër që mora tani nga Departamenti i Shtetit në Uashington thotë se SHBA e kundërshtuan pjesëmarrjen e Shqipërisë si anëtare e UNRRA-s se Shqipëria s’është anëtare e Kombeve të bashkuara dhe ka refuzuar të pranojë detyrimet e traktateve të mëparshme. Nga ana tjetër, nga bashkëfjalimet me delegatë në Nju-Jork kuptoj që nuk ka asnjë shpresë pranimi në anëtarësinë e Kombeve të Bashkuara përpara se të ndreqen marrëdhëniet diplomatike me SHBA-a Britaninë.

Peshkop Fan Noli
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Për të nisur, Kolloneli nuk di Shqip, as Gegërisht as Toskërisht; Në çdo dialekt që i flisnja ay nuk më merrte vesh nga shkaku që është një budalla pa kulturë. Kurrë në jetën time nuk jam dëshpëruar aq sa kur e pashë këtë njeri si përfaqësonjës të Shqipërisë së Re

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (6)

* * *
Shkëlqësisë Tij Gjeneral Enver Hoxhës Kryeministit të Shqipërisë në Tiranë

39 shtator 1946

Zoti Kryeministër: Kolloneli Tuk Jakova, në lamtumirën që botoi në Diellin, 18 Shtator të mbyllur këtu brenda, më hapi luftën me disa akuzata dhe insinuata të shëmtuara. Nuk mund t’i përgjigjem botërisht tani për tani, se nuk dua të embarasoj guvernën në këtë kohë kritike as tërthorazi, duke goditur delegatin e saj. Do të flas pasi të shkonjë kriza. Sa për tani, nuk më mbetet veçse t’ju qahem juve, që na dërguat këtë kërcu të pagdhendur. Për të nisur, Kolloneli nuk di Shqip, as Gegërisht as Toskërisht; Në çdo dialekt që i flisnja ay nuk më merrte vesh nga shkaku që është një budalla pa kulturë. Kurrë në jetën time nuk jam dëshpëruar aq sa kur e pashë këtë njeri si përfaqësonjës të Shqipërisë së Re. Me gjithë këtë, posa arriu në New York, i blatova ndihmën time, dijen time, dhe eksperiencën time pa kondita, pa rezerva, dhe pa pritur as ndonjë çpërblim, as ndonjë memuriet. Po ay më shikonte shtrembër me mosbesimin instinktif të barbarit kundrejt njeriut të mësuar. Flas vetëm për Kollonelin, se delegatët e tjerë ishin aq të dominuar prej tij sa ay as i përfillte fare. Në mbledhjen e parë biseduam mi konferencat, që do të bënin nëpër kolonitë shqiptare. Më polli shpirti gjersa shtruam një program, të cilin pastaj Kolloneli e ndronte dhe e sakatonte, dyke dëgjuar mëndjet të atyre që u kishte besim, çiliminjve që i njihte si vëllezër nga mentaliteti. Konferencat van mjaft mirë sa kohë ishte këtu z.Behar Shtylla po kur ky shkoi në Paris pushuan menjëherë. Duket që Kolloneli nuk i shijonte aspak. Pas konferencave u hothmë në veprimin diplomatik. E këshillov Kollonelin të kërkonte menjëherë një pjekje nga Sekretari I Përgjithshëm Z.Trygve Lie. Ia gatita udhën me anën e profesorit Laugier, një zyrtari të lartë të UNO-së, i cili është Ndihmës Sekretar për Punët Shoqërore dhe Ekonomike. Po Kolloneli e shikonte me dyshim çdo çap që I këshillonja. Kujtonte se unë i vinja nonjë grackë. Mezi pranoi dhe e bëri kabull ta shikonte Profesorin. Ky mirëpriti delegatët dhe ua regulloi pjekjen me Trygve Lie-në. Bashkëfjalimi u zvarns pak minuta me dy dragomanë. Kolloneli fliste Shqip, Behari ia kthente Frëngjisht, edhe një dragoman I Sekretariatit ia kthente Trygve Liesë Inglisht, meqenë që ky nuk dinte as Frëngjisht as Shqip. Nga ky muhabet me dy tërxhumane, Kolloneli hoqi konkluzjen groteske, që hyrja e Shqipërisë në UNO ishte punë e mbaruar, telegrafoi në Tiranë, dhe e vuri guvernën në gjumë me lajmën e një triumfi imagjinar. Unë isha në prakun e derës së tij, gati që t’I shërbenja si dragoman, po nuk më thirri, se nuk më kishte besim. Bëri vetëm një përjashtim, kur më mori si përkthenjës në pjesën me delegatin Amerikan. Për çudi, nuk i kishte besim as Alqit, edhe I vazhdoi bashkëfjalimet me anë dy dragomanësh edhe në disa raste të tjera. Lajmën që Kolloneli e kishte vënë guvernën në gjumë me fjalët e bukura të Trygve Liesë e mësova disa javë pas ngjarjes, se Kolloneli nuk m’i tregonte sekretet dipllomatike. I çfaqa dyshimin që fjalët e ëmbla dipllomatike nuk duhen marrë si senet, po ay veshin shurdhër. Që në pjekjen e parë e këshillova të shkonte në Washington dhe të hynte në kontakt me Departamentin e Shtetit edhe me Kryqin e Kuq Amerikan. Nuk më dëgjoi. I la këto vizita kryesore për ditën e funtme të Gushtit, dy muaj më vonë. Kur mori pyetjt nga Komisioni i Anëtarësisë, Kolloneli më bëri favorin të më pranonjë si dragoman, dhe kështu e ndihmova në formulimin e përgjigjeve dhe të memorandëve, të cilat më kanë mbajtur pa gjumë disa netë. Ditën Kolloneli m’i ndreqte, dyke insistuar jo vetëm në esencën, po edhe në retorikën e kulluar. Kur ardhi çështja e traktateve, e këshillova të pyeste guvernën përpara se të përgjigjej me argumentin e vjetëruar të vendimeve të Përmetit, të cilave u kishte shkuar koha, pasi u shtrua projekt teksti paqes me Italinë prej Këshillës së Ministrave të Jashtëm në Paris. Kolloneli refuzoi t’ju pyeste, pse pretendonte që jua dinte mejtimin. U çudit kur mësoi më vonë që ju e kishit rikonsideruar çështjen dhe i kishit pranuar traktatet multilaterale pa kondita.
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Për të nisur, Kolloneli nuk di Shqip, as Gegërisht as Toskërisht; Në çdo dialekt që i flisnja ay nuk më merrte vesh nga shkaku që është një budalla pa kulturë. Kurrë në jetën time nuk jam dëshpëruar aq sa kur e pashë këtë njeri si përfaqësonjës të Shqipërisë së Re

Çfarë i shkroi Noli Enver Hoxhës (7)

Në funt të gushtit Kolloneli shkoi në Washington dhe kur u kthye në New York, më siguroi se rilidhja e marrëdhënieve midis Kryqit të Kuq Amerikan dhe Kryqit të Kuq Shqiptar ishte punë e mbaruar. Siç u muar vesh pastaj, Kolloneli u bë prapë viktima e naivitetit dhe e padijes së gjuhës. Puna jo vetëm nuk ishte ndrequr, po ishte prishur fare. Tani Kryqi i Kuq Amerikan, sipas fjalës, i lidhi ndihmat e mbledhura këtu dhe nuk i la të shkojnë në Shqipëri. Sa për çështjen e bashkimit, ju lutem të këndoni një komunikatë që botoi Vatra në “Diellin”, më datën 25 shtator, të mbyllur këtu brënda. Nga kjo do të merrni vesh që Vatra ka bërë një propozim për tretjen e plotë të dy organizatave, dhe nuk ka marrë ndonjë përgjigjë nga Shqipëria e Lirë. Këtë gjë e di fare mirë Kolloneli po nuk e përmendi në Lamtumirën. Veç kësaj, ky proponim i Vatrës është akoma i hapur, dhe negociatat nuk janë prerë. Përse ahere Kolloneli i deklaroi luftë Vatrës edhe mua pa pritur përfundimin e këtyre bisedimeve. Më në funt, rolli i nërmjetarit është t’i pajtojnë të dy anët jo ta përkrahë njërën anë dhe t’I deklaronjë luftën anës tjetër, siç bëri Kolloneli. Tani vinj në konkluzjen: Nga budallallëkët e Kollonelit nuk do ta ndryshoj qëndrimin tim përpara Shqipërisë dhe guvernës suaj në theori. Po në praktikë puna ndryshon. Në doni bashëkpunimin tim, duhet të dërgoni një njeri, i cili të më ketë besim dhe I cili të dijë të pakën shqip që të merremi vesh. Sa për të huajt, duhet të dijë të pakën Inglisht, meqenëqë këtej nuk shkon shumë frëngjishtja. Nga ana tjetër nuk duhet të më impononi zevzekë të këtushmë si bashkëpunëtorë, të cilët ju nuk mund t’i njihni. Dy fjalë për marëdhëniet me Amerikën, të cilat janë kyçi i problemeve tuaj këtu. U lodha dyke ju përsëritur që duhet t’i pranoni traktatet në parim pa kondita, se fundi i fundit kjo nuk është vetëm një çështje formulle pa rëndësi praktike. Passi të lithni marëdhënje dipllomatike me Amerikën, ahere çështja e Kryqit të Kuq Amerikan do të zgjidhet vetvetiu me pak durim, dhe vetëm ahere do të hapet udha për të nisur një fushatë serioze. Një fjalë për të mbaruar. Kolloneli kur më hapi luftën, nofta kishte harruar që ishte delegat i Shqipërisë. Po milei kujtojnë që ay flet në emrin e guvernës. Tani, në qoftëse nuk jini në një mendje me Kollonelin, duhet ta këshilloni t’i marrë prapë akuzat që më ka bërë. Në mos i marrtë prapë, do të jem I shtrënguar të konkludonj që guverna e aprovon luftën që më deklaroi Kolloneli. Ashtu e do llogjika për fat të keq. Dhe ahere bashkëpunimi ynë merr funt në praktikë. Kam shpresë që episodi i kollonelit është vetëm makthi i një nate të keqe, dhe që kurrë nuk kini patur qëllim t’u bini me shkelmë miqve tuaj.

Me të fala vëllazërore,
Juaji me besë
Peshkop F.S.Noli
26 Blagden Street
Boston, 16 mass
30 shtator 1946

* * *
Kryeministrit Hoxha, Tiranë

Siç pritej, përfaqësuesit amerikanë dhe anglezë shprehën pakënaqësi për përgjigjet e delegacionit për çështjet lidhur me traktatet dhe me incidentin e anijeve të luftës. Komiteti i anëtarësisë mblidhet përsëri javën tjetër për të bërë raportin. Komentet e “Nju Jork Tajms-it” e çmojnë këtë, se duket ka të ngjarë që ose gjashtë-shtatë nga nëntë kërkesat do të pranohen si rezultat I një trambe, ose ndryshe praktikisht të gjitha, me përjashtim të Afganistanit, mund të hidhen poshtë. Ka të dhëna, por nuk ka ndonjë pohim të përcaktuar, se Britania e Madhe dhe ndoshta Shtetet e Bashkuara do ta kunërshtojnë Shqipërinë e papërmendur.

Peshkop Fan Noli
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

NOLI  thote...

"Për të nisur, Kolloneli nuk di Shqip, as Gegërisht as Toskërisht; Në çdo dialekt që i flisnja ay nuk më merrte vesh nga shkaku që është një budalla pa kulturë. Kurrë në jetën time nuk jam dëshpëruar aq sa kur e pashë këtë njeri si përfaqësonjës të Shqipërisë së Re"

Noli ka qene tip gjak nxehte dhe rrembehej e i thoshte gjerat tak fak sic i vinin ne moment.
Tjeter ..ai nuk pati fatin te jetoje ndonje dite nen regjimin komunist.
Ai kujtonte  se Enveri vertet pret keshilla e mesime nga NOLI.
Ai kujtonte  se ne Shqiperine e Enver Hoxhes vertet ishin te interesuar te integrojne Shqiperine ne boten demokratike perendimore.
Me gjaknxehtesine e plakut te sinqerte e atdhetar ai shan kollonelin(TUK JAKOVEN) mirpo Noli nuk e di se ne rregjimin komunist vendoste NJISHI dhe gjith te tjeret ishin "rrot e vide" e NJISHIT.
 Asnji nuk kishte kompetence te diskutonte gjysem fjale me autoritetet amerikane pa miratimin e Enver Hoxhes. Noli kujtonte  se nuk do Kolloneli.
Ne fakt i vetmi qe ja vari teneqen NOLIT te ngrate ishte TUKU por ai  pikerisht TUKUT i hedh te shara.
Enveri fshinte prapanicen me letrat e Nolit e Noli kujtonte se ja lexojne e ja vleresojne keshillat  ata te "Gubernes  partizane te Enver Hoxhes".
Gabonte qyqari.
Ne Partine Komuniste Shqiptare kishte qe nga 1942 qe  beheshin intriga e vrasje mbas shpine dhe Enveri ishte kryesori i ketyre filmave  me dhe pa ze..

Vite me vone NOLI heshti e nuk i shkroi me Gjeneral HOXHES.
Ai e kuptoi kush ishte krokodili Enver Hoxha dhe u pendua po ish vone. Kolloneli qe ky e shau ish i vetmi ne Byro qe fliste me Admirim per xha Nolin. Edhe kolloneli vdiq burgjeve..
Edhe ata dy miq qe kish ne Shqiperi te cilet i njihte personalisht..fluturuan..NOLI ngeli me gisht ne goje..
Mikun e tij personal Sejfullah Maleshoven..Enveri  ja degdisi mocaleve te Myzeqese..Kurse mikun tjeter Koco Tashkon ja kalbi burgjeve.


Historianet Enveriste kane luajtur me NOLIN.

Nji periudhe ata duke kuptuar ( nuhatje tip PUTO) se Enveri nuk pelqen qe vec Skenderbeut te flitej me superlativa per ndonji figure tjeter filluan te gjurmojne pika te erreta per CDO FIGURE HISTORIKE.
Me qense Noli  gezonte popullaritet ne Shqiperi si Atdhetar , si revolucionar,si Poet, si perkthyes, si historian e dijetar ishte e nevojshme qe atij ti behej nji "nxirje" e  lehte.
Per kete Arben Putot  germuan e "zbuluan" se NOLI nuk paska qene aq anti-zogist i kulluar sepse ne vitet e luftes dyte boterore ai kish dhene shenja afrimi me SATRAPIN ZOG.
Kaq mjaftonte sa per ti cfryre pak Lavdine e NOLIT dhe mos te kishte me konkurent ne Qiellin shqiptar pervecse ENVERIT.

Kohet ndryshuan.. erdhen vitet 90...
Revolucionarlleku i NOLIT qe dikur ne Kohen enveriste quhej ane pozitive e Nolit  u gjykua nen driten e re te kendveshtrimit historik.
Revolucioni i Nolit qe ne koh te Enverit konsiderohej si i mire por jo aq i plote sepse nuk arriti ne Diktature proletariati  tani u hodh totalisht poshte si  nji MINUS i NOLIT dhe nji ngjarje e padeshirueshme e historise tone.
Hedhja poshte e NOLIT te 24-es ishte njekohesisht dhe nji zbardhje per Ahmet Zogun.
Pra Ahmet Zogu ishte LEGAL dhe Noli gaboi qe beri revolucion duke permbysur nji qeveri te dale nga VOTIMET  me revolta te dhunshme.

Ne fakt kjo teze eshte e drejte.
Nji vend do stabilitet dhe revolucionet vetem e lodhin dhe e dobesojne nji shtet.
Kte teze e perkrahte ne kohe te tije dhe Faik Konica.

Mirpo  dardha ka bishtin prapa.

PS ( Partia punes) nuk mund te pajtohej me statusin e Partise opozitare mbas 1992-it.
Ajo donte riardhje ne Pushtet.
Riardhja me Votime  ishte jo fort e Sigurte.
Duheshin gjetur menyra te ndryshme.
PS ka koka qe e udheheqin e jo gomere si PD-ja.
Duhej pregatitur revanshi bolshevik.
Duhej sulmuar BERISHA ne cdo pike.
Duhej pregatitur  ne popull slogani se kur populli vuan i lejohet "revolucioni me dhune".
Revolucion Enverist nuk mund te publikohej e Reklamohej por nji variant tjeter..nji tip revolucioni si i 24-es   i cili u fillua ne VLORE.
Noli e filloj ne Vlore..dhe ne  ne Vlore do e fillojme..
Pikerisht ata qe e nxirosen NOLIN ne koh te Enverit si jo revolucionar konseguent.. po ata nxorren qitapet dhe filluan ti bien Borise se sa i Mire ka qene NOLI.. dhe se ENVERI ska qene kunder AMERIKES..ja shikoni se si i ngrati Enver jep e merr me xhaxha NOLIN  per te lidhur Shqiperine me AMERIKEN...
"Donte enveri ine te lidhc i ziu me Amerike po nuku donin ata te flamosurë"..e keshtu tjerrin ata propoganden..
Me kete rast godasin.. me lezet Zogun..hedhin tym se ..eh mir ja beri Enveri TUKUT qe e kalbi ne burg se..ja dhe Noli nuku e donte se ish i trashe..se e majta  eshte me tradita ne Shqiperi dhe se tere figurat e mira te menjgjera kane qene..etj etj.
Kesaj fryme te djallezuar i sherbejne dhe keto historite qe dalin nga historianet e bllokut PUTO-ist.
E njejta loje eshte bere dhe me Migjenin..etj..
Edhe keto dite historite me spiunin e tyre Avdyl Banushin aty synojne..
Amerika pra na ka borxhe e.. ne jeshem ne rregull po reaksioni na sulmonte prandaj ato burgosje-pushkatime-internime nuku i benim nga qefi po na detyronin reaksioni ballisto-ZOGIST i diaspores. Ja ki Zogu qe shikoni ne Tirane  na ka hedhur bomba e na ka vrare..
Cdo liber qe nxjerrin socialistet ka qellim.
Dhe ne koh te Berishes PUTOIstet shkruan e ben propogande sa plasen.. e Berisha skishte njerez per keto pune dhe as donte te lodhej per keto pune..
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

Fan Stilian Noli dhe jeta e tij.
Fan S. Noli
(1882-1965)

    Fan Noli ishte artist dhe dijetar, perfaqesues e shquar i letersise demokratike, qe u zhvillua ne shqiperi fill pas Rilindjes.    
 Fan Noli lindi me 6 Janar 1882 ne fshatin Ibrik Tepe, fshat shqiptar ne Thrake, jo shume large nga Ederneja.
Si disa fshatra te tjere te asaj krahine te banuar nga shqiptare, fshati kishte ruajtur gjuhen dhe zakonet e te pareve. Noli prejardhjen e tij fisnore e kishte nga Kolonja. I ati, Stiljani, ndonse trashgoj nje cope toke, nuk u mor kur me punet e bujqesise, po sherbeu si psalt ne kishen e fshatit. E ema Maria ishte shtepiake. Familja u shtua shume dhe jetesa u veshtirsua per te.
     Sa qe i mitur Noli kaloi semundje te medha dhe kjo qe dhe arsya qe e filloi shkollen me vonese.
Filloren dhe te mesmen e beri greqisht. Por me shume tek ai ndikoj dashuria per gjuhen shqipe.
     Qe ne bankat e shkolles u shfaq krenaria e pavarur dhe fryma e revoltes. Per kete shkak nuk ju dha diploma ne kohen e duhur.
Me 1900 vajti ne greqi qe te nxirte jetesen dhe te vazhdonte fakultetin e filozofise. Ne Athine u lidhe me nje shoqeri belgjiane, e cila zotronte tranvajet me kuaj. Nuk i eci mbare me kete shoqeri dhe shkollen nuk e beri. Filloj te bente pune te tjera si: kopist, sufler dhe aktor prane nje trupe teatri greke. Atje ju ngjall deshira per tu mare me dramaturgji. Me 1903 shkoi ne Egjipt, ku zuri pune si mesues i greqishtes. Nderkoh njihet me levizjen kombetare. I ndihmuar nga patriot, nisi veprimtarine politike dhe letrare.
     Me 1906, i nxitur dhe i perkrahur nga patriotet, Noli u nis per ne SHBA, me qellim qe te ndihmonte ne organizimin dhe ne bashkepunimin e shqiptareve te merguar, qe kercenoheshim nga reziku i percarjes, per shkak te veprimeve te shovinisteve greke.    
   Beri pune krahu si puntor ne nje fabrik share, si pjatalares etj. Megjithese nuk kishte bindje te forta fetare u be prift me 1908 dhe filloj luften per shkeputjen e kishes ortodokse shqiptare nga ajo greke, duke bere sherbesa shqip, duke perkethyer ne shqip librat fetar etj. Nderkohe bashkepunonte me gazeta, mbante ligjerata, organizonte shoqeri patriotike, te cilat, me 1912, u bashkuan ne federaten pan-shqiptare "Vatra". Ate vit kreu studimet e larta ne Universitetin e Harvardit.
   Pas shpalljes se pavarsise, Noli perkrahu qeverine e kryesuar nga I. Qemali. Erdhi ne Shqiperi per te paren here me 1913. Pastaj shkoj perseri ne ShBA. "Vatra" e zgjodhi kryetar. Ne kete kohe ai shkroi vjershat e tij te para, qe ishin dhe shqiperimet e para artistike.
   Me 1921 doli vepra e tij madheshtore ne proze "Historia e Skenderbeut" .Ne Shqiperi erdhi serisht ne fillim te viteve 1920. Gjeti nje levizje mjafte te gjere per sigurimin e pavarsise kombetare. Si deputet ne Keshillin Kombetar, mbrojti platformen e Kongresit te Lushnjes dhe u be udheheqsi i krahut demokratik kunder feudaleve, qe kryesohej nga A. Zogu. Noli luajti nje rol te dores se pare ne organizimin dhe drejtimin e Revolucionit Demokratik te Qershorit me 1924, pas ngadhnjimit ne te cilin u caktua kryetar i qeverise. Por revolucioni nuk u cua deri ne fund per arsye se Noli me shoke u treguan shume te bute
  . Revolucioni u thye nga bashkeveprimi i reaksionit te brendshem dhe me forca te huaja.
Me 24 Dhjetor 1924 Noli mori rugen e mergimit politik dhe nuk u kthye me ne Shqiperi.
U vendos perkohesisht ne Vjene. Regjimi zogist e denoj me vdekje ne mungese.
Ne periudhen 1925-1930, krahas veprimtaris politike, zhvilloi nje pune te dendur krijuese: shkroi vjersha, perktheu ne shqip disa kryevepra te letersise botrore, botoj artikuj te mprehte  per mbrojtjen e Revolucjonit Demokratik te Qershorit per denoncimin e regjimit zogist dhe te reaksionit nderkombetar. Pas vitit 1930, Noli u largua nga Evropa dhe u vendos perfundimisht ne ShBA. Aty ushtroj profesionin e peshkopit te kishes ortodokse Shqiptare.
   Me 1947 botoi perpunimin qe i beri "Historise se Skenderbeut", nxori ne drite nje botim anglisht dhe me 1949 nje variant te dyte shqip te saj.
Me1948 botoj vellimin me vjersha "Album".
Me 1960 dha nje "Autobiografi" ne anglisht, mjaft terheqese.
Me 1961-1963 botoj dy vjershat e fundit dhe perketheu ne shqip disa vjersha te poeteve te njohur.
Me 20 Nentor 1963 vajti ne Florida.
Me 13Mars 1965 Fan Noli vdiq, ne Fort Lauderdel, larg atdheut te tij te dashur, qe e deshi me zjar te pashuar.
Fan Noli eshte varosur ne Forest Hill Cemetiry, ne Boston.
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"

JETA E TIJ (PJESA I)

1882  

6 janar
Lindi në ngulimin shqiptar të Ibrik-Tepese (Qytezë) në kazanë e Uzun Qoprys të Turqisë evropiane, Fan S. Noli. Ai u edukua në një familje me ndjenja atdhetare e që ruanin me fanatizem gjuhën, traditat e zakonet shqiptare.

1890
Noli ndjek shkollen gjashtëvjeçare greke te fshatit, të cilen e mbaron në katër vjet, ndërsa klasën e shtatë në qytetin Keshan.

1896
Fillon mesimet në gjimnazin grek të Edrenesë. Krahas tyre merr mësime private për muziken bizantine. Gjatë pushimeve verore kthehet në Ibrik-Tepe, ku merret me punët e «rëndomta» të bujqësise. Ne vjeshtën e vitit 1900 mbaron gjimnazin.

1900
Noli largohet përfundimisht nga vendlindja. Shkon në Athine për të vijuar studimet e larta, ,po nuk ia arrin qëllimit. Provon gjatë kësaj kohe disa punë, si karrocier trolejbuzi, kopist, sufler, aktor. Pati rast të interpretojë edhe Hamletin.

1903

Mars
Fillon punën si mesues në shkollën fillore greke te Shibin-el-Komit (Egjipt). Këtu pati rast të mësoje arabishten e të njihet me Spiro Dinën, «pionier aktiv i Rilindjes», që i vuri në dispozicion biblioteken e tij të pasur. Në moshën njëzetenjëvjecare, Fan Noli u njoh me perpjekjet e Lëvizjes Kombëtare Shqiptare për clirimin nga zgjedha osmane e problemet, që e shqetësonin atë.

Korrik-Gusht
Noli boton të parat skica letrare në revisten demokratike greke «Numas» me emrin e mbiemrin e tij të hershem Theofan Mavromati.

1905

Mars
Një kërkesë më e leverdisshme e bën Nolin të largohet nga Shibin-el-Komi në Fajum (Egjipt) me të njëjrtën. detyrë.

15 Shtator
I lidhur me rrethet atdhetare shqiptare dhe nën ndikimin e tyre, Noli nis bashkepunimin me gazetën «Drita»- të Shahin Kolonjës, në të cilën boton një numër artikujsh polemizues greqisht në pergjigje te sulmeve të shtypit reaksionar grek. Këta artikuj si «Budallallëqe turko-greke», «Çetat e andarteve», «Mendime të kripura», «Budallallëqe» etj. ngjallën reaksion të fortë në qarqet shoviniste greke. Bashkëpunon me gazetën «Drita» deri në fillim të vitit 1908

1906

Prill
Në Fajum ai u njoh e u miqesua me Thanas Tashkon e Jani Vruhon, atdhetarë të njohur të Lëvizjes Kombëtare. Ai pranon propozimin e tyre të shkojë, si organizator për themelimin e shoqerive atdhetare në SHBA. Perkthen këtu greqisht veprën e Sami Frashërit. «Shqipëria ç'ka qenë, ç'është e ç’do të bëhet ?»

31 Maj
Noli arrin në Nju-Jork e prej këndej shkon ne Bufalë, qëndër e shoqerise atdhetare «Mall' i mëmëdheut», e themeluar prej Petro Nini Luarasit. Punon përkohësisht punëtor në një sharrë.

4 Korrik
Përpara bashkatdhetarëve të kësaj shoqerie mban ligjeratën e parë të zjarrtë e shfaq besimin se populli shqiptar ka mjaft fuqi sa të heqe nga qafa zgjedhën e turqëve e të fanariotëve. Ligjeratën e boton gazeta «Kombi», që porsa kishte filluar të botohej në Boston, Mass. Ajo ishte e para gazetë e atdhetarëve shqiptarë në SHBA.

Korrik
Ftohet të punojë si redaktori i gazetes «Kombi» nga drejtori i saj, Sotir Peci. Punon në këtë gazetë deri në maj të vitit 1907. Artikujt e tij të shumtë nënshkruhen me pseudonimet Ali Baba Qyteza, ABQ etj.

4 dhe 11 Gusht
Noli boton dy artikuj radhazi në «Kombi» («Detyra e parë» e «Populli dhe udheheqësi»).

18 Gusht
Në artikullin «Hannibal ante portas» botuar në «Kombi», Noli u bën thirrje atdhetarëve shqiptarë që të bashkohen përpara rreziqeve të shumta që i kanosen atdheut.

29 Gusht
Boton një artikull me rëndësi në faqet e «Kombit», me anën e të cilit shtron probleme të mprehta që shqetësonin Lëvizjen Kombëtare, si mungesën e një programi të njësuar e të veprimeve te bashkërenduara të të gjitha forcave atdhetare. Ai fton atdhetarët e njohur që të bashkojne përpjekjet e tyre për krijimin e një alfabeti të njësuar.

Shtator
Në artikullin «Jo lundrethyerit» («Albania», nr.9), Noli shpreh pakënaqësine e tij për të metat që viheshin re në Lëvizjen Kombëtare dhe bën thirrje për kryengritje të armatosur kundër pushtuesit osman.

1907
Noli boton dramën ne tri akte «Israilitë dhe filistinë».

6 Janar
Në Boston themelohet prej Fan S. Nolit shoqeria atdhetare «Besa-Besen».

25 Janar
Boton në «Kombi» poezinë e parë «Fryn, moj erë».

10 Shkurt
Në vazhdim të turneut për të ngritur degët e shoqerisë «Besa-Besen», Noli flet përpara punëtoreve të Natikut e mban një nga ligjeratat e tij panegjirike më të frymëzuara, që përshkohet nga patosi për atdheun, gjuhën e kombin shqiptar.

28 Shkurt – 7 Mars
Me artikullin «Grekët dhe shqiptarët» - «Ali Pasha dhe Thermopylet», nënshkruar me gërmat e para të pseudonimit Ali Baba Qyteza (ABQ) dhe botuar në dy numra të gazetës «Kombi», Noli i jep fund karrierës së mirefilltë gazetareske dhe jep doreheqjen si redaktor i saj.

Korrik
Shoqeron për afro tre muaj atdhetarin e shquar Bajo Topullin të ardhur në SHBA për të mbledhur ndihma për kryengritjen e armatosur që kishte filluar në Jug të Shqipërisë.

1908

9 Shkurt
Dëshira e lufta e atdhetarëve shqiptarë në SHBA për të krijuar një shtet të pavarur ngjalli një reaksion të fortë tek shovinistët grekë. Kisha greke në SHBA për të gjunjëzuar shqiptarët ortodoksë, nuk pranoi të kryente ç’do lloj riti fetar për ta. Ne këto rrethana politike, Fan Noli mori përsiper misionin për themelimin e Kishës Shqiptare në SHBA.

22 Mars
Noli jep meshën e parë në gjuhën shqipe në Boston e themelon Kishën Ortodokse Shqipe, ngjarje politike me rendësi kombëtare, që ai e perdori si tribunë për bashkimin dhe edukimin atdhetar të shqiptarëve.

Mars
Shtypi shqiptar («Kombi», «Drita», «Albania») botojnë një «Lajmërim» të Fan S. Nolit në emër të Kishës Shqipe. Në këte thirrje, ai tregonte udhët e bashkimit të popullit shqiptar, dënonte dasitë fetare e ndërhyrjen e krerëve fetare të huaj, që ishin armiq të betuar të popullit shqiptar.

6 Maj
Mban një Ligjeratë mbi Skënderbeun (botuar në «Albania», 1907, nr. 3.)

21, 28 Gusht
Me fitoren e revolucionit xhonturk, boton në «Kombi» artikullin «Vigjëloni», nënshkruar me pseudonimin «Pesimisti». Këtu ai parashtron të varin program që njohim prej tij, program që kërkonte autonominë e Shqipërise.

13 Tetor
Noli përshëndet drejtuesit e klubit «Bashkimi» të Manastirit që e ftojnë të marrë pjesë në punimet e Kongresit të Manastirit, si de1egat i shqiptarëve të Amerikës. Për arsye të justifikueshme, ai nuk mundi të thotë fjalën e tij në këtë kongres.

27 Tetor
Në një letër drejtuar klubit «Bashkimi» Fan Noli shfaqte dëshiren që në pranverën e 1909-ës të vendosej në Shqipëri, në rast se xhonturqit do të pajtoheshin me themelimin e një kishe kombëtare.

Dhjetor
Nis botimin për nevojat e Kishës Shqipe te librave me karakter fetar, si «Shërbesat e javës së madhe» (Boston, 1908) «Libra e sherbesave të shenjta» (Brukse1, 1909), .«Libra e të kremteve të mëdha» (Brukse1, 1911) etj. M'u nxi shpirti nga këto kthime, shkruante Noli me 1908, se janë jo vetëm të vështira e të zorshme, po edhe të merzitura fort».

1909

15 Shkurt
Boton numrin e parë të gazetës «Dielli», si organ i shoqërise «Besa-Besen», që më 1912 kthehet në organ i Federatës Panshqiptare «Vatra». Noli e drejtoi dhe e redaktoi «Diellin» nga 15 shkurti 1909 deri 22 tetor 1909; nga tetori 1910 deri në korrik të vitit 1911 dhe nga dhjetori 1915 deri në korrik 1916, kohë në të cilën «Dielli» ishte bëre gazetë e përditshme.

1910

Maj
Në një fjalim politik të mbajtur në shoqerine «Besa- -Besen» e të botuar në «Dielli» (20 e 27 maj, Noli fton bashkatdhetarët që të përkrahin kryengritjen e Kosovës dhe u bën homazhe 1uftëtarëve të Isa Bo1etinit e të Idriz Seferit, për guximin e treguar në betejat e Cernalevës e në grykën e Kaçanikut.

1911

4 Qershor
Në mitingun e madh të organizuar nga shoqeria «Besa--Besen» për të përkrahur kryengritjen e vitit 1911, mban një fjalim tjetër të rëndësishëm (botuar në «Die1li» me 16 qershor) të frymëzuar nga vrulli revolucionar që kishte shperthyer në Shqipëri dhe shfaq mendimin se shqiptarët duhej t'u benin ballë vetëm për vetëm të gjith armiqve të tyre.

10 Gusht
Noli niset për një turne të gjatë në disa vende te Evropës. Ai viziton me radhe kolonitë shqiptare të Kishinievit e të Odeses, të Bukureshtit e të Brailes, si dhe të Sofjes. Meshat në gjuhën shqipe e predikimet politike u pritën me një gezim të papershkueshëm. Kthehet në SHBA me 15 dhjetor.

*1912*

31 Mars
Noli punoi pa ndërprerje për të bashkuar të gjitha shoqeritë atdhetare në një federatë të vetme gjatë më shumë se pesë vjetëve. Ne kete ditë themelohet në Boston, Federata Panshqiptare «Vatra» që do të luante një rol me rëndesi para dhe pas mbarimit të Luftës së Parë Botërore për mbrojtjen e interesave e të pavarësisë së Shqipërisë.

Qershor
Pas disa vjet përpjekjesh, pa u shkëputur nga puna, mbaron shkëlqyeshëm Universitetin e Harvardit në Boston, Massachusetts.

Nëntor
Duke parë rrezikun që i kërcënohej Shqipërise nga vazhdimi i Luftes I Ballkanike, «Vatra» e nis me mision Nolin në Evropë.

6 Dhjetor
Nga Londra, Fan Noli përshendet Ismail Qemalin, kryetarin e qeverisë së përkohshme të Vlorës për Shpalljen e Pavarësisë së Shqiperisë: «Ju përgëzoj për veprën tuaj patriotike. Rroftë Shqiperia! Rroftë kabineti i ri».
 




____________
\"Mos shikoni kishat as xhamijat se feja e shqiptarit eshte shqiptaria.\"