Njeriu i përhershëm në Lindjen e Mesme gjatë kohës sime në detyrë ishte Jaser Arafati. Qysh prej daljes së tij për herë të parë në ballinën e revistës “Time”, në vitin 1968-të e deri në vitet e tij të fundit, i rrethuar nga izraelitët në Ramallah, Arafati ishte fytyra – për mirë apo për keq – e betejës palestineze.

Shefat e tij të sigurisë ia njihnin kufizimet. Shpesh ata e kuptonin nevojën për ndryshime, e kuptuan që sistemi nuk e njihte përgjegjësinë. Por e kisha të qartë që ata nuk do pranonin kurrë të prisheshin me Plakushin, ashtu siç ne iu kërkuam shpesh.

Arafati ishte heroi i revolucionit, udhëheqësi i popullit të tij. Është fakt i pakundërshtueshëm që procesi i paqes nuk mund të kishte sukses pa atë dhe ai nuk donte që të kishte sukses në asnjë mënyrë të pranueshme për Izraelin ose Shtetet e Bashkuara. Ndodhte shpesh në dhomën e negociatave që ne të shpresonim që ai të na humbte nga sytë. Megjithatë, në çastin që ai dilte nga dhoma, ne nuk flisnim për njeri tjetër veç tij.

Izraelitët e njihnin Arafatin. Ata e njihnin më mirë se kushdo tjetër në botë dhe e panjohura ishte gjithmonë kjo: Kush është ai? A ka një strategji?

Megjithëse Shtetet e Bashkuara kishin vendosur prej kohësh lidhje me Arafatin, do të ishte deformim t’i quaje miqësore. Kishte raste, kur ai ma sillte në majë të hundës, ndërsa herë të tjera kisha dëshirë veç ta përqafoja. Ai ka qenë personi më i komplikuar, me të cilin më është dashur të bisedoj. Nuk isha kurrë i sigurt, se cili Arafat do të shfaqej, por përherë e dija se cilido prej tyre të vinte, më vonë do të kishte një histori për të rrëfyer.

E vërteta është se unë i dua izraelitët – pasionin e tyre për jetën, kontributin e tyre për të mbrojtur veten dhe për të ndërtuar shtetin – por ndihesha i lidhur edhe me palestinezët. Jaser Arafat ishte pjesë e kësaj, nuk e frenoja dot simpatinë për të. Tek ai gjendej ekscentrizmi i të gjitha llojeve, paparashikueshmëria, teatër i përhershëm. Në qoftë se doje ta nxehje Arafatin, mjafton të përmendje fjalën “kuvajtianët”. “Ah, kuvajtianët, vafshin në djall, por jo me paratë e mia”. Nuk e mësova kurrë, se ku e kishin ofenduar ata, ndoshta i kishin bllokuar ndonjë llogari në bankat e Kuvajtit.

Fillimisht, administrata e Bushit donte të rrinte jashtë procesit të paqes për t’i lënë gjërat në dorën e diplomatëve. Por, në 1 qershor 2001, në një dikso të tel Avivit pati një sulm të tmerrshëm terrorist, ku u vranë 21 të rinj, shumica emigrantë rusë. Masakra i shokoi izraelitët dhe dukej se atmosfera tashmë e shëmtuar në rajon do të bëhej dhe më e shëmtuar. Kështu që pas pak ditësh unë shkova në rajon për të parë se ç’mund të bëhej për të ringjallur procesin e paqes, duke u përpjekur të ndërtonim një marrëveshje sigurie funksionale, e cila do të mundësonte vazhdimësinë e procesit politik.

Ndodheshim në zyrën e kabinetit izraelit, duke i bërë korrigjimet e fundit paktit të mundshëm, kur izraelitët nisën të kërkonin një marrëveshje të njëanshme, një tip mbulese, pas së cilës ata mund të fshiheshin, në qoftë se gjërat merrnin për ters, apo në qoftë se përcilleshin në media për të sabotuar gjithë procesin.

- S’ka njëanshmëri, - iu thashë.

- S’ka marrëveshje, - ma kthyen.

Për tetë ditë ne lëvizëm vajtje-ardhje mes dy palëve për të ndërtuar atë që ne e konsideronim një propozim të drejtë, duke ringjallur dhe zgjeruar idetë e vjetra dhe gjenerimin e të rejave, të cilat do të kërkonim ndërmarrjen e aksioneve të ashpra ndaj popujve të tyre. Pakti, i quajtur “plan pune”, ishte një listë e detajuar me hapat që do të çonin te rifillimi i veprimeve për sigurinë, detyrimin për të pranuar ndalimin e zjarrit, ndrydhjen e terrorizmit dhe vendosjen e forcave ushtarake izraelite në pozicionet që kishin patur tetë muaj më parë. Në mbrëmjen e 11 qershorit, puna jonë kishte përfunduar dhe ndërhymë për një takim tripalësh për të bërë apelin e fundit që marrëveshja të pranohej. Të nesërmen, izraelitët thanë po. Pastaj nisi pritja e gjatë për përgjigje nga Arafati.

Në drekë shkova në Jeruzalem, ku u takova me këshilltarin kryesor të Arafatit dhe disa të tjerë, iu thashë se izraelitët kishin rënë dakord me kushtet dhe iu lashë kohë deri orën katër mbasdite që të firmosnin edhe ata. Kur afati mbaroi, pa përgjigje, iu thashë njerëzve të lajmëronin ekipin e avionit të bëhej gati, pastaj telefonova palestinezët se po kthehesha në vendin tim. Ndodhesha në hotel, kur mora një telefonatë nga miku im Saad Kair, shefi i shërbimeve sekrete jordaneze, që më tha të kthehesha tek Arafati, do ta pranonte marrëveshjen. Mubaraku dëshironte të njëjtën gjë.

Kur mbërritëm, Arafati nuk ndodhej të më priste te dera siç bënte gjithmonë – një shenjë e keqe. Shprehja në fytyrën e tij, kur hyra brenda, ishte shenjë edhe më e keqe.

Arafati vazhdoi të shikonte i vrenjtur një copë herë, pastaj tha:

- Duhet të kem një marrëveshje të njëanshme me ju në lidhje me këtë marrëveshje.

- Jo, - thashë. – Edhe Sharoni donte një të tillë dhe i thashë se nuk mund të kishte. Përveç kësaj, ju do t’iua përcillni atë gazetave dhe kjo do të shkatërronte marrëveshjen.

- Në rregull, s’ka marrëveshje të njëanshme, por unë dua t’ju shkruaj një letër.

- Në qoftë se nuk doni ta pranoni marrëveshjen, unë do të kthehem në shtëpi, por letrën nuk e dua.

Arafati vazhdoi të këmbëngulte për letrën.

Më në fund, rreth orës 2 të mëngjesit, kishim mbaruar, ose dukej se kishim mbaruar. Arafati e dërgoi letrën treparagrafëshe të shtypej.

Ditën tjetër organizuam një takim tripalësh. Të nesërmen, presidenti Bush më telefonoi të më uronte, por siç ndosh shpesh me palestinezët dhe izraelitët, pjesa politike e ekuacionit nuk e mbajti dot ritmin e nevojshëm. Pak më tepër se një javë më vonë, e gjithë marrëveshja u bë fërtele, një tjetër pjesë e shkatërruar në rrugën e paqes gjithë gunga.