Sarandë. Zgjohem nga gjumi një pasdite, i detyruar nga një zhurmë që të godet në kokë në mënyrë konstante. Teksa qëndroj në këmbë përpara dritares së një dhome me pamje nga pjesa lindore e hotelit me pesë yje “Butrint”, shikoj përballë pesë matrapikë që punojnë në pesë super gropa të shpuara në shkëmb. Eshtë ora gjashtë e pasdites, por ata që shpojnë shkëmbin e kodrës bri detit dhe, me të njëjtën zhurmë, edhe kokën e kujtdo që në atë orë vendos të marrë një sy gjumë, vazhdojnë të punojnë pa e vrarë mendjen.
Mes gropës së parë dhe të dytë, ndodhet një kasolle që ka “mbuluar” disa dhjetëra metra katrorë brenda një hapësire të rrethuar nga një gardh me gjemba. Në atë që duket si dera hyrëse në kasollen e mbuluar me mushama, në vend të çatisë, ndodhet e ulur një grua, e cila është totalisht e palëvizshme. Përpara saj, një djalosh, rreth të 18-tave, tenton të ngrejë me një dorë, një shtangë të improvizuar nga një hekur që duket shumë i rëndë! Aq sa mendon se do i bjerë krahu përdhe nëse nuk e ul menjëherë poshtë atë peshë…
Nëse i drejton sytë diku më në lindje, do të shikosh gropën e gjashtë, ku një betoniere po hedh lëndën që do të mbushë gurët e themeleve të një ndërtese të re. Kjo e fundit, nuk ka pse të jetë ndryshe nga të tjerat që i qëndrojnë mëndjemëdha, gati një metër larg. Mbajnë mbi supe më shumë se 9 kate, themelet e tyre…
Koha është me re, por jashtë duket se ka shumë lëvizje. Mes zhurmës së matrapikëve, në një dhomë që t’i plotëson kushtet, veç lidhjes me internetin, dhe nga ana tjetër, joshjes që të ofron jeta në qytetin që e ka deklaruar veten si perla e turizmit shqiptar, është më mirë të zgjedhësh këtë të dytën!

Por jashtë të merret fryma!
Saranda ishte pushtuar këto dy javë nga gjimnazistë që kishin udhëtuar atje me dhjetëra autobuzë me targa nga Tirana, Durrësi, Shkodra, Përmeti, Gjirokastra, Korça, madje dhe Mirdita. Ishte e pamundur të ecje në rrugët e këtij qyteti pa ndeshur në grupe të tilla gjimnazistësh. Ndonëse përqëndrimi më i madh i tyre ishte në shëtitoren kryesore buzë detit. Trafiku është i rënduar sidomos për shkak se rrugët, edhe këtë vit janë po aq të ngushta sa kanë qenë në kohën kur numri i popullsisë së Sarandës, ishte tre herë më i vogël. Saranda, duket këtë vit, edhe më shumë e përzjerë me banorë vendas, turistë dhe banorë të ardhur vitet e fundit, sidomos nga veriu i vendit. Këta të fundit, të cilët i dallon shpejt nga dialekti i gjuhës, janë krahu i punës në ndërtimet që nuk kanë të sosur në këtë qytet, që tashmë nuk ka më një kodër të gjelbëruar mbi shpinë, por vetëm beton dhe kate pallatesh të zbrazëta nga banorët, ndonëse që tani duken të kompletuara. Të gjithë e kanë parë më parë, por ndoshta pak vetë e kanë kuptuar se Saranda e dikurshme, ka patur fizionominë e një amfiteatri, e ngjashme për nga forma dhe me shumë fshatra të Greqisë. Por ky vrull i pandalshëm ndërtimesh të reja ia ka humbur qytetit, sipas specialistëve, strukturën e tij fizike (pra formën amfiteatrale me pesë rrugët paralele që ndërpriten nga shkallët vertikale dhe lartësimin e shkallëzuar të ndërtesave).
Nxënësit e shkollave të mesme, të cilët festojnë ditët e fundit të maturës, duken të lumtur, megjithatë. I shikon të qeshur buzë detit dhe në shëtitoren kryesore. Ndonëse gëzojnë pak orë jashtë monotonisë së qyteteve të tyre, gjithaq të pushtuara nga mbetjet inerte, ata ndoshta nuk e venë re, ose ndoshta gëzohen, nga fakti që “xhirojnë” në fare pak metra rrugë të rrethuar nga bare që ofrojnë të njëjtën gjë dhe të mbuluar nga betoni. Aq sa kushdo tjetër, që nuk është pjesë e një klase gjimnazi, ndjen t’i merret fryma…
Rrugët e qytetit të betonuar, me çmimet e pandryshuara në krahasim me një vit më parë, dhe me rrëmujën e të rinjve që mbajnë në duar kanaçe birre (secila prej tyre, edhe prodhimet vendase, kushton jo më pak se 120 lek) apo pijnë duhan (çdo paketë kushton 10 apo 20 lek më shumë se në çdo qytet tjetër), nuk janë vendi ku mund të ndihesh rehat.

Po ku të shkosh?
Fare pak javë më parë, në median shqiptare u raportua një lajm sipas të cilit çmimet për këtë vit në qytetin e Sarandës, do të ishin të paktën 30 përqind më të ulta. Nëse vendos ta “testosh” vërtetësinë e këtij lajmi, do të të duhet të pyesësh fillimisht në hotele, pastaj në çdo hapësirë tjetër tregtare apo qendër që ofron një shërbim. Ne na rezultoi se, nëse ke vendosur të kalosh një fundjavë në Sarandë, fillimisht duhet të heqësh mënjanë nga portofoli jot, minimumi 30 euro çdo natë, për të paguar një dhomë modeste, me ujë të ngrohtë. Pastaj, nëse vendos të ushqehesh në një vend jo të shtrenjtë, mos u mundo më kot të zgjedhësh restorante që në dukje janë të lira, të futura diku larg shëtitores apo rrugëve të tjera kryesore. Edhe këto të fundit, nuk e kanë çmimin më të ulët se çdo restorant tjetër i zakonshëm që fati apo pronari i ka caktuar të pozicionohet buzë rrugës, në vend të dukshëm nga kalimtarët. Ushqimi nuk është i keq. Shumica e restoranteve ofrojnë një gatim të mirë të midhjeve që sigurohen nga impiantet në liqenin e Butrintit, pak kilometra larg Sarandës si dhe të frutave të detit. Një darkë e tillë me midhje për dy vetë, e shoqëruar vetëm me një supë të ngrohtë dhe me ujë, në vend të alkoolit, në një restorant modest, kushton përafërsisht 3 mijë lek. Ka një realitet të vërtetuar në pothuajse çdo qytet turistik: vendasit dinë të jetojnë më lira se turistët (këta të fundit nuk njohin vendet, përgjithësisht, si dhe joshen shpejt). Kjo teori nuk vlen për Sarandën, banorët e të cilit përballen çdo ditë me të njëjtat çmime si edhe për turistët, çmime, që (nëse ju hyn në punë si referim), janë më të larta se në Tiranë. Alba, e cila është punësuar në Parkun Kombëtar të Butrintit, jeton prej dy vjetësh në Sarandë dhe pohon se nuk mund ta nxjerrë muajin pa të paktën 40 mijë lek (e vetme), nga të cilat rreth 17 mijë shkojnë për qëranë e shtëpisë dhe të tjerat për ushqim. “Duhet të mendohesh disa herë para se të vendosësh të dalësh jashtë shtëpisë për t’u argëtuar”, shton ajo.

Braktise qytetin!
Nëse të ka ardhur në majë të hundës një qytet që në çdo metër ka ndonjë tabelë ku shkruhet “hotel”, dhe nëse nuk e duron dot zhurmën e shfrenuar të burive të makinave apo të zërave të njerëzve që kënaqen me një rrip fare të ngushtë rëre publike, buzë detit të ndotur, atëherë merr një taksi (çmimi minimal i së cilës është 500 lekë) dhe ik sa më pare, në drejtim të Butrintit. Deri atje, taksia, do të të kërkojë më shumë lek, ndaj nëse do të kursesh, prit më mirë një autobus të transportit publik, përballë hotel Butrintit, i cili niset për në qytetin antik çdo 1 orë e gjysëm. Me të mbërritur (më në fund) në portën e Butrintit, porosit një varkë me motorr që ndodhet në kanalin e Vivarit dhe pas rreth 30 minutash do të gjendesh në Diaporit, që ndodhet në bregun lindor të Liqenit të Butrintit. Ai është një qendër arkeologjike që ka hyrë në histori falë korespondentit të Ciceronit, T.P. Atticus, i cili ka zotëruar një vilë. Nga kjo vilë, kanë mbetur të ruajtura mirë rrënojat e një banjo romake dhe rrënojat e disa dhomave të vilës. Përballë shtrihet liqeni me ujë të kripur, në fund të të cilit mund të shikosh Butrintin, e mbuluar nga gjelbërimi ndërsa pas shpinës do të gjesh një bazilikë të shekullit të 5-të. “Kjo e fundit”, thotë Alba Hakani, specialiste e monumenteve, “tregon se në këtë zonë ka patur një komunitet të fortë të krishterë, ndërkohë që pas studimeve antropologjike të disa eshtrave të gjetura në këtë zonë të cilat rezultuan eshtra femrash, kemi arritur në përfundimin që kjo bazilikë ka qenë një ndër të parët, në mos i pari, manastir ku jetonin jo murgjër, por murgesha nëse mund t’i quajmë kështu”. Falë një projekti të admirueshëm të fondacionit “Butrinti”, Hakani ka drejtuar restaurimin e kësaj qendre arkeologjike, bri së cilës ndodhet kodra e Kalivosë me një vendbanim që daton në epokën e bronzit.

***
Në hyrje të hotel Butrintit, nuk e ke të vështirë të dallosh targën zyrtare të makinës së ministrit të Turizmit, Kulturës, Rinisë dhe Sporteve z. Ylli Pango. Të nesërmen, ai çeli sezonin turistik të Sarandës, ndërkohë që rreth 70 studentë nga të gjitha qytetet universitare të Shqipërisë zhvillonin një kampionat debati në formën e debatit parlamentar, organizuar nga Lëvizja MJAFT! Ishte shumë interesante të shikoje këta të rinj, që debatonin në lidhje me menaxhimin e ujit të pijshëm në vend, të ndarë në qeveri dhe në opozitë. Duke ndjekur një format me rregulla të mirëpërcaktuara, çdo skuadër ishte në konkurrim, teksa njëra (qeveria) paraqiste një platformë të vetën dhe skuadra tjetër (që duhet të përfaqësonte opozitën) e kundërshtonte të parën, me argumente. Por shija e mirë e një serie debatesh nga të rinj të përgatitur nuk do të vazhdonte të ishte e tillë kur, në një ceremoni zyrtare të dekoruar me tullumbace dhe me torta të mëdha, do të shikoje, të nesërmen, politikanë si ministri Pango apo dhe deputetë të zonës, si. Z. Fatos Nano, të çelnin sezonin, duke harruar të sqarojnë qytetarët për disa pyetje ende pa përgjigje (të tipit të atyre mbi të cilat të rinjtë e mësipërm debatonin me një etikë që nuk ngjante fare me atë të deputetëve): Pse Saranda vazhdon të shkatërrohet nga ndërtimet që nuk lejojnë më krijimin e hapësirave të gjelbërta? Pse çmimet e këtij qyteti që ofron shërbime në mos gjysmake aspak më të mira se cdo qytet tjetër, shoqëruar me një mungesë të dukshme të aktiviteteve kulturore, nuk ulen? Pse qendrat arkeologjike të tij, të shpallura edhe Pasuri Botërore nga UNESCO, vazhdojnë të mos kenë një reklamim të denjë për vlerat që mbartin? Cpo ndodh me mjedisin dhe me pastërtinë e këtij qyteti që pretendon të tërheqë disa dhjetëra mijëra turistë këtë vit? Dhe së fundi, pse ende nuk ka një strategji të qartë që Saranda, realisht dhe jo mediatikisht të shndërrohet në perlën e turizmit shqiptar?
 




____________
Direktoria , Galeria


Piracy is a crime! So, am I a criminal?