“Allegretto Albania”, vjen me një sukses të merituar në sallën e Teatrit Kombëtar. Dramaturgjia e vërtetë rikthen publikun në skenë. Një  bashkëpunim i Çapalikut dhe Bashës, aktorëveve të rinj dhe të përvojës, në një shfaqje dinjitoze, ku fokusohet fenomeni i gjakmarrjes me tiparet e një dramaturgjie moderne.  

Katër palë këpucë të rreshtuara njëra pas tjetrës, të ndriçuara nga prozhektori në një dhomë të errët, ku luhet jeta e katër njerëzve fatkeq përmes një dramaticiteti të thellë. E para vjen e zonjë e shtëpisë, që vesh këpucët, pas saj burri dhe dy djemtë me radhë. Veshin këpucët dhe zënë vendin e tyre të zakonshëm, për të jetuar një tjetër ditë rutinë të jetës që ia kanë thërmuar. Kjo është jeta e katër personazheve të ngujuar në një qytet diku në veri të Shqipërisë, për shkak të gjakmarrjes nga një vrasje e cila nuk lidhet fare me ta, por që i detyron të jetojnë në banesën ku jeta ka ndaluar ritmet normale dhe çdo raport me botën përjashta e vendos televizioni dhe vizitat manipuluese të njerëzve që duan të përfitojnë nga situata e tyre tragjike.

Subjekti i shkruar nga dramaturgu Stefan Çapaliku, vlerësuar si drama më e mirë shqiptare në konkursin kombëtar për vitin 2007, organizuar nga Ministria e Kulturës, në syrin e çdo dramaturgu të huaj bashkëkohor, padyshim që do të ishte konsideruar si një gjetje e rrallë e absurdit dhe tensionit dramatik. Një perlë e shkëlqyer për të shkruar mbi një histori e cila vërtitet në kufijtë e së pabesueshmes. Një rast i shkëlqyer për të ndërtuar një skenar magnetik, dramaticitet absurd dhe emocion të pakonvertueshëm te publiku.
Ndërsa për autorin shkodran, që shquhet për një talent të spikatur, në dramaturgjinë e shkruar, mbase autori më i mirë bashkëkohor shqiptar, përpjekja për të sjellë subjektin e ngujimit, në kundërvënie me motivin që mund të nxiste cilindo autor të huaj, është përpjekja për të sjellë një histori të zakonshme, të njohur dhe njëkohësisht të dhimbshme e veriut përmes absurdit dhe tensionit dramatik. Plotësisht e denjë për t’u ndërtuar si dramë dhe tragjedi njëkohësisht, një replikë e ashpër intelektuale dhe humane, ndaj shoqërisë shqiptare të zënë në grackën e krizave të gjithanshme të saj. Të asaj shoqërie e cila vazhdon të justifikohet keqas me Kanunin e lashtë të Lekë Dukagjinit, duke e shndërruar jetën e përditshme në një tragjedi pa fund. Një dramë ku realja gërshetohet me absurden, ku krijohen momente humori, por që është një humor tragjik e rrënqethës, mbi situata të padrejta dhe fyese, të cilat rëndojnë në kokat e personazheve.

Çapaliku e njeh mjaft mirë lëndën që ka në dorë. E di mjaft mirë se sa peshë mbart fenomeni në jetën shqiptare të veriut. Po kështu ai e di se ndërsa aktorët luajnë në skenë, realisht me dhjetëra e dhjetëra familje, “veshin këpucët në mëngjes dhe i heqin në mbrëmje”, duke iu sjellë vërdallë për vite me radhë, dhomës ku jetojnë. Është një njohës i mirë i Kanunit të Lekë Dukagjinit, sikurse ka studiuar në detaje çdo rresht të tij që lidhet me gjakmarrjen, zotëron teknikat më të mira të ndërtimit dramaturgjik, është mjaft kërkues në ndërtimin e karaktereve, i zgjuar në përdorimin e fjalës, derisa në fund arrin të krijojë një tekst dramatik, i vlerësuar me çmimin e dramës më të mirë shqiptare. Është kjo pjesë që ka joshur regjisorin e njohur Altin Basha, për ta ngjitur për herë të parë, në skenën e Teatrit Kombëtar, “Allegretto Albania”, këtë dramë serioze e cila riktheu publikun e vërtetë në sallë.

Bashkëpunimi

Autori Stefan Çapaliku, si dhe regjisori Altin Basha, të dy pedagogë të Akademisë së Arteve, njëri për lëndën e estetikës, ndërsa tjetri të regjisë, nuk e kanë pasur aspak të vështirë, që duke njohur njëri tjetrin, të gjejnë gjuhën e përbashkët të komunikimit mes tyre, sidomos sa i takon parimeve konceptuale dhe estetike të artit. Po kështu regjisori Basha, nuk e ka pasur të vështirë të besojë tek talenti i tre ish- studentëve të tij, të cilët pa hezituar u ka dhënë role në pjesën e vënë në skenë prej tij. Për aktorët e rinj, Klea Rondo, Gazmend Paja dhe Olta Dako, ish shokë të fakultetit, pjesëmarrja në këtë dramë ka qenë vërtet diçka e admirueshme, sikurse edhe për të riun tjetër, Xhejni Fama, student aktual i aktrimit.

Regjisori Basha, u ka besuar atyre role me peshë në shfaqje, sikurse është mbështetur tek loja e aktorëve me emër të skenës shqiptare, Mirush Kabashi, Ahmet Pasha dhe Vasjan Lami. Një kombinim i shkëlqyer i përvojës me frymën e re interpretuese të aktorëve të rinj, duke bërë që të gjithë aktorët të ishin të pozicionuar me rolet që u shkonin vërtet mirë. “Allegretto Albania” është ndër të rrallat shfaqje të kohëve të fundit, që e ka patur të gjithë sallën e mbushur tej e tej. Spektatori, e ka ndjekur që nga nata e parë emocionuese e premierës, e deri në shfaqjen e fundit. Është pritur mjaft mirë nga kritika, nga aktorë dhe pedagogë të aktrimit. Të gjithë të një mendimi, se drama është punuar vërtet seriozisht, mbart shumë emocion dhe ka kthyer publikun që do teatrin e vërtetë në sallë.

Ngjarja

Në dramën “Allegretto Albania”, flitet për gjakmarrjen, por jo se përshkruhet fenomeni. Në qëndër është një familje e ngujuar, e përbërë prej burrit, gruas dhe dy fëmijëve adoleshentë. Burri, një kritik muzike në profesioin, pas një vrasjeje që kryen një kushëriri i gruas së tij, vendos të marrë përsipër vrasjen, megjithëse nuk ka asnjë lidhje me të. Realisht vrasësi është kushëriri i gruas që menjëherë pas vrasjes niset me forcat paqeruajtëse në Irak. Gjatë gjithë kohës, drama mbështetet në konfliktet burrë- grua- fëmijë për të pranuar ose mos pranuar vrasjen. Burri e ka marrë përsipër vrasjen me vullnetin e tij, pasi familja që ka radhën të hakmerret ka thënë se do vrasë më të mirin e fisit, dhe ai mendon se pikërisht ai është më i miri: intelektual, kritik muzike, njeri i librave dhe i artit, familjar i mirë. Këtu fillon e gjithë drama. Pas shumë aludimesh atij i ka rezultuar vetja si më i miri. Dyshime të cilat vetë përpiqet t’i përcaktojë gjatë gjithë lojës por duke bërë kështu viktimë të gjithë familjarët e tij.

Gjithashtu drama mbështet edhe në marrëdhëniet që kjo familje e ngujuar ka me shoqatat joqeveritare, që bëjnë sikur realizojnë projekte në dobi të familjeve të ngujuara, me mediat, e cila e përdor edhe ajo këtë fenomen në favor të saj, etj. Ka tre personazhe të cilët veprojnë në kurriz të kësaj familjeje: Pajtimja, një gazetare lajmesh dhe njëkohësisht kryetare e një shoqate për “Pajtimin e gjaqeve”, Mësuesi, anëtar i shoqatës që vjen në shtëpi dhe u jep mësim fëmijëve si dhe Sadetini, autori i vrasjes, që më në fund kthehet nga Iraku. Ndërsa Pajtimja shkon e vjen duke sjellë ndihma, apo ide për projekte qesharake, siç është ai i lidhjes me internet mes familjeve në gjak, gjithmonë duke dashur të përfitojnë nga situata me projekte që realisht nuk i vlejnë askujt, Mësuesi, për ca para që merr nga shoqata, u mëson dy djemve adoleshentë, pllenimin e bretkocës. Ata janë dy djem adoleshentë dhe fatkeq. Njëri prej tyre rri gjithë ditës në kullën e vrojtimit, është obez, pasi është shndërruar në një njeri pa aktivitet. Tjetri është i fiksuar pas kinemasë, flokët i mban si Robert De Niro, dhe i pëlqen të përsërisë batutat e tij tek “Taxi driver”(Shoferi i taksisë). Gjithë kohës është i armatosur.  

Dhe në fund shfaqet Sadetini, vrasësi i kthyer nga Forcat Paqeruajtëse në Irak, i cili u jep një plan arratisjeje për në Greqi. Pjesë e këtij plani është edhe dhënia e shtëpisë një firme ndërtimi, e cila do të ndërtojë një pallat, nga i cili ata do të përfitojnë, ndërkohë duhet të nisen urgjent, duke braktisur gjithçka, pa marrë asgjë nga shtëpia e tyre. Të katërt, burri, gruaja dhe dy djemtë, veshin këpucët dhe marrin një rrugë pa kthim. E gjithë ngjarja zhvillohet kur jashtë shtëpisë, në qytet, ka nisur stina koncertore “Allegretto Albania”.

SHFAQJA

I ngjan një procesi diagnostifikimi mjekësor. Radiografia e një familjeje të izoluar e cila jeton brenda një hapësirë nën presionin e së nesërmes. Personazhet duken të futur në një kullë të ndërtuar nga shkallë të cilat i ndihmojnë të ngjiten për të kontrolluar çdo gjë që i afrohet dhe për të zbritur poshtë  në vetminë e izolimit. Madje aq të normalizuar duken me terrenin ku jetojnë ecin, hanë dhe flenë mbi shkallët që mund t’i ngrenë lart, por që mund t’i varrosin në të njëjtën kohë. Aparati i radiografisë që u dhurohet si shenjë e solidaritetit njerëzor, jo vetëm që kthehet në një aparat që zbërthen karakteret e tyre, por do ta kthejë edhe shtëpinë në një arkiv pamjesh makabre, të disa njerëzve që nuk e kanë zgjedhur fatin e tyre. Atmosferën e përcjell muzika e gjallë e një orkestre ku secli instrument përfaqëson një personazh dhe ku të gjithë bashkohen si një familje.

Dramaticitet dhe ironi

Përjetimi i ndjenjave të ndryshme të një natyre gati të frikshme duke filluar që nga ankthi i pashmangshëm, dëshira për t’u liruar përgjithmonë nga një gjendje e tillë, arratisje nga një padrejtësi që u rri pezull mbi krye, si dhe frikë, ndrydhje e pasiguri. Janë këto ndjenjat që u kanosen një familjeje e cila gjate një udhëtimi analizë për t’i shkuar së vërtetës deri në fund kuptojnë së gjithçka kanë humbur është vetë gjithçkaja. Kanë humbur kohën, durimin dhe mbi të gjitha lirinë sepse ajo nga e cila nuk shpëtojnë dot është rrethimi brenda mureve të shtëpisë si forma më e mirë për të jetuar atë pak liri, ato momente që shpesh herë u shndërrohen në momente vetëvrasëse apo ferri. Dhe kjo e gjitha për të respektuar ligjësinë e lashtë të një Kanuni po aq të lashtë, ndaj të cilit duhet të paguajnë me vetësakrifikimin e tyre, vetëngujimin, si mënyra e vetme për t’iu përgjigjur një presioni të tillë. E megjithatë loja përcillet aq bukur sa nuk mjaftojnë vetëm notat e dhimbshme por atyre u bashkëngjiten edhe nota humori që i japin dramës efekte ironie duke përcjellë kështu një mesazh më të plotë. Duke jetuar në të njëjtin vend në të njëjtën kohë, brenda të se njëjtës hapësirë gjithçka ndahet midis vetë familjarëve të cilët arrijnë të prodhojnë momente vërtet të paharrueshme, burim i së cilës mbetet e njëjta situatë ironie dhe fati i pashmangshëm, të qenit subjekt i një krimi imagjinar, i një krimi që kurrë nuk e kryen.

 

Personazhet

Mirush Kabashi, (Burri) i cilësuar si një ndër aktorët më të mirë shqiptar, është në rolin e kryefamiljarit. I konsideruar si shtylla e familjes here herë nuk di ta përfaqësojë atë siç duhet, pasi brenda tij në fakt është një njeri jo shumë realist, i cili nuk di të dallojë shumë situata nga njëra tjetra. Gjithsesi personazhi i tij mbetet viktimë e një shoqërie atavike dhe moderne.

Olta Daku, (Gruaja) e cila njihet si një ndër aktoret e reja të talentuara, e cilësuar veçanërisht për një natyrshmëri tepër të ndjeshme dhe origjinale. Ajo është në rolin e grua së shtëpisë, një grua e zgjuar dhe plot energji. Ndofta është një ndër personazhet që di ta perceptojë mjaft mirë realitetin në të cilin ndodhet.

Klea Rondo, (Pajtimja- gazetarja) një ndër aktoret më simpatike të shpalosura në këtë prodhim të Teatrit Kombëtar. Personazhi i saj është ai i gazetares dhe kryetares së shoqatës, e cila përpiqet të përfitojë nga rrethanat. Përpjekjet e Pajtimes, i japin dramës vërtet nota tragjike dhe absurde, sidomos kur familjarët presin diçka më shumë nga misioni i saj. Vajza e aktores së njohur të skenës Hajrie Rondo, me këtë rol ka treguar se hapat e saj janë të sigurtë në skenën e aktrimit.

Gazmend Paja, (djali) një ndër aktorët e rinj të Teatrit, që ka dhënë prova në fushën e humorit dhe kësaj radhe, në një dramë të vërtetë në skenën e Teatrit Kombëtar. Një ndër personazhet tipikë të dramave të tilla familjare, fëmija i cili vuan kënaqësitë e jetës. I pamundur të shkollohet, ai bashkë me të vëllanë, sakrifikojnë arsimimin dhe argëtimet e moshës. Dhe të gjitha këto i kanë zëvendësuar me armët.

Stefan Çapaliku, autori i dramës “Allegretto Albania”, është ndër dramaturgët më të mirë bashkohorë shqiptar. Pedagog i estetikës në Akademinë e Arteve dhe dramaturg, shkrimtar e poet në të njëjtën kohë, ai është pasues i denjë i traditës më të mirë letrare të veriut. Është autor i disa dramave, librave me tregime dhe poezi. Pjesa “Allegretto Albania”, është shpallur vjet më e mira në konkursin kombëtar të dramës shqipe, ndërkohë që në korrik të 2007 është vënë në skenë nga një trupë shqiptare e Maqedonisë, në Festivalin Teatror të Ohrit.

Altin Basha, regjisor i shfaqjes, është ndër regjisorët e rinj dhe mjaft të talentuar të skenës shqiptare. I spikatur për disa vënie të guximshme skenike, si “Monologjet e vaginës”, ai vazhdimisht ka qenë kërkues, duke kërkuar bashkëpunimin me skenat vendase si dhe ato të Kosovës. Angazhimi i tij aktual është si regjisor i një spektakli televiziv të humorit, siç është spektakli “Portokalli”.
 




____________
You feel you now have control, don't you?
You think you will walk away untested. I promise that my work will continue. That I have ensured.
You think it is over, but the games have just begun.

Download Forum









-----------------------------------------