Ndėrkohė qė presidenti amerikan George W. Bush ėshtė njė prej liderėve mė pak tė besueshėm, asnjė lider tjetėr botėror nuk ka fituar mbėshtetje nė shkallė ndėrkombėtare. Vetėm Sekretari i Pėrgjithshėm i OKB-sė, Ban Ki-moon ka marrė vlerėsim pozitiv nė njė sondazh tė zhvilluar nė gjithė botėn, i cili i pyeste tė anketuarit nėse kishin besim tek liderėt ndėrkombėtarė pėr vendimet e duhura "nė lidhje me ēėshtjet botėrore".
Ēuditėrisht, pas Ban Ki-moon, tė parėt qė kanė ardhur nė listė pėr sa i pėrket vlerėsimit, kanė qenė Gordon Broėn, Putin, Ju Hintao. Kjo do tė thotė, njė demokrat dhe dy diktatorė. Nė fjalė tė tjera, bosėt e atyre qė shpesh konsiderohen si shtetet mė autoritare, Kina dhe Rusia, janė ndėr autoritetet mė tė besuar tė planetit. Ky fakt duhet tė alarmojė seriozisht liderėt e perėndimit dhe veēanėrisht, presidentin Bush dhe Sekretaren e tij tė Shtetit, tė cilėt e kanė kthyer eksportin e demokracisė si prioritet tė politikave tė jashtme tė SHBA-sė.
Ndėrkohė qė mund tė konsiderohet e ekzagjeruar qė ky tė quhet viti i autokratėve, fakti ėshtė se sondazhi ka nxjerrė nė pah se bota duket sikur tani ndihet mė e sigurt nėn liderėt jo demokratikė nė vend tė atyre demokratikė. Lufta e ideve mund tė mos ketė pėrfunduar akoma, por po t'i hidhet njė sy i kujdesshėm sondazhit, del nė dritė fakti se ka akoma vend pėr tė ndryshuar gjėrat. Nė kėtė pikė, Perėndimi duket qartė se s'po e fiton betejėn pėr influencė dhe liri.
Sondazhi i kryer nga"WorldPublicOpinion.
org", i cili menaxhohet nga Programi pėr Politikat Ndėrkombėtare nė universitetin e Merilendit (PIPA), ka pyetur rreth 19,751 njerėz nė 20 vende tė ndryshme tė botės se sa besim kanė ato nė shtatė prej liderėve kyē tė globit.
Mesatarisht, vetėm 23 pėrqind e atyre qė janė pėrgjigjur ka shprehur "shumė" ose "pak" besim tek Bush. Ban Ki-moon, Sekretari i Pėrgjithshėm i OKB ka marrė mė shuam besim, por duke qenė se ai nuk ėshtė lider kombėtar, nuk i pėrket kėsaj liste. Mė pas vjen Brown, Putin, Hu Jintao dhe Sarkozy.
Si shpjegohet kjo votė universale mosbesimi?
Pėrgjigja e e shkurtėr e kėsaj ėshtė periudha serioze e pesimizmit global: shumė njerėz tė anketuar janė shfaqur tė palumtur pėr gjendjen e botės. Ivo Daalder, i cili ka punuar nė Kėshillin Kombėtar tė Sigurisė argumenton se numrat, ashtu siē masin besimin nė zyrtarėt individualė, janė edhe njė "reflektim i mėnyrės se si ndihen njerėzit pėr kushtet e tyre aktuale". Richard Holbrooke, ambasador nė OKB nėn drejtimin e Bill Clinton ėshtė shprehur se sondazhi dėshmon "pakėnaqėsinė e njerėzve me mėnyrėn sesi lidershipi botėrore po trajton problemet kryesore aktuale".
Nga tė anketuarit, ato mė pak negativė ishin njerėzit e dy vendeve qė po kthehen nė fuqi tė mėdha: Kina dhe India. Edhe Bush ka marrė nė kėto vende nota besimi, ndėrkohė qė vlerėsimi pėr Putin dhe Hu Jintao ishte stratosferik. Steven Kull, drejtor i "WorldPublicOpinion.org" e shpjegon bujarinė e tė anketuarve kinezė me faktin se "kur je nė rritje ka njė ndjesi qė shkakton dispozitė mė tė ndritshme.
Sidoqoftė, pesimizmi i pėrhapur nuk e shpjegon vlerėsimin relativisht tė lartė qė kanė marrė autokratėt. Fakti se ato kanė dalė aq mirė nė vendet e tyre nuk ėshtė surprizė sepse siē shprehet Daaldar, "autoritarėt gjithnjė dalin me rezultate tė mira nė vendet e tyre pasi kjo ėshtė detyra e tyre". Kontrolli i qeveritar i medias ėshtė i fortė nė Rusi dhe nė Kinė, dhe Putin e Hu janė nė gjendje tė pėrdorin makinerinė e plotė tė shtetit pėr tė gdhendur me kujdes imazhin e tyre.
Pėr mė tepėr, tė anketuarit nė kėto kombe mund tė mos jenė ndier rehat pėr tė folur hapur dhe ashpėr pėr drejtuesit e tyre tė fortė. Sidoqoftė, ka arsye pėr tė besuar se edhe nėse do kishin mundėsi tė flisnin hapur, ato prapė do i rendisnin liderėt e tyre mė lart. Ekonomitė nė tė dy vendet janė duke lulėzuar, nacionalizmi ėshtė nė rritje dhe qytetarėt u ndihen mirėnjohės shefave tė tyre kombėtarė pėr restaurimin e krenarisė dhe vendit qė u takon nė botė.
Ajo ēka ėshtė mė e vėshtirė pėr t'u kuptuar, ėshtė se pse Hu dhe Putin ia kanė dal;ė mirė, thuajse mė mirė se ēdo demokrat pėrveē Brown, nė vendet e tjera. Kull, drejtori i "WorldPublicOpinion.org" argumenton se sondazhi nuk duhet tė merret si njė miratim global i autoritarėve; edhe pse ato kanė dalė me rezultate mė tė mira se Bush dhe Sarkozy.
Craig Charney, njė anketues tjetėr ndėrkombėtar, thekson se nėse tė dhėnat do tė reflektonin masėn e ēdo vendi, vendi i Bush do tė ishte mė i lartė, duke qenė si ai ka dalė relativisht mirė nė disa prej vendeve mė tė mėdha tė botės: Kinė, Indi, Indonezi dhe Nigeri. Putin do tė dilte akoma mė mirė nė njė renditje tė tillė sidoqoftė, duke qenė se rezultati i tij nė Indi ishte i fortė, po ashtu edhe nė Kinė. Lideri rus ka marrė gjithė ashtu pikė surprizė nė Ukrainė, Korenė e Jugut dhe Iran.
Dhe ai duket tė jetė i vetmi lider botėror, shkalla e aprovimit tė tė cilit, ėshtė rritur qė nga vitit i kaluar me katėr pikė. Kjo i detyrohet pjesėrisht fatit.
Larry Diamond nė ekspert i shquar demokracie nga instituti "Stanford's Hoover Institution" sugjeron njė arsye tjetėr mė shqetėsuese, pėr popullaritetin e Putin.
Ai argumenton se vala e liberalizmit qė ka pasuar fundin e luftės sė ftohtė ka mbetur nė vend, duke shkaktuar njė "zmbrapsje tė demokracisė". Tė drejtat janė palosur mbrapsht nė Rusi, Tajlandė, Venezuelė, Bangladesh dhe Filipine. Nė janar, njė analizė e "Freedom House" tregoi se pėr herė tė parė qė prej vitit 1994, liria nėpėr botė kishte pėsuar rėnie pėr dy vite rresht.
Shtoji dhe kėsaj dėmin qė shkaktoi lufta e Irakut nė drejtim tė promovimit tė demokracisė tė stilit amerikan dhe rezultati ėshtė njė rrėshqitje globale e besimit tė publikut nė demokracinė, si njė sistem dhe nė liderėt demokratikė si individė.
Gjithnjė e mė shumė votues po zgjedhin liderė tė fortė si Putin apo Chavez, nė vendin e tyre dhe jashtė vendit. E ndėrkohė qė shumica e njerėzve nė botė mendojnė se demokracia ėshtė forma mė e mirė e qeverisjes, kjo bindje po shuhet dalėngadalė.
Sondazhet
Njė sondazh i kryer nė 19 vende tė botės ka zbuluar se nė ēdo komb, publiku mbėshtet demokracinė. Nė tė njėjtėn kohė,thuajse nė ēdo komb, pjesa mė e madhe e njerėzve janė tė pakėnaqur me reagimin e qeverisė pėrkatėse ndaj vullnetit tė njerėzve. Nė tė 19 kombet e anketuar, pjesa mė e madhe e tė anketuarve kanė deklaruar se "vullneti i njerėzve duhet tė jetė bazė pėr autoritetin e qeverisė", njė princip i shpallur nė Deklaratėn Universale tė tė Drejtave tė Njeriut. Vendet e intervistuara pėrfshijnė kombet mė tė mėdha tė botės, si Kina, India, SHBA, Indonezia, Nigeria dhe Rusia, si dhe Argjentina, Britania, Egjipit, Franca, Irani, Jordania, Meksika, Polonia, Koreja e Jugut, Turqia, Ukraina dhe territoret palestineze. Po sa duhet t'i kushtojnė rėndėsi opinionit global, liderėt botėrorė. Nga njėra anė mund tė argumentohet se opinioni publike botėror ėshtė i parėndėsishėm pėr interesat e kombit. Nga ana tjetėr mund tė ketė shqetėsime mė pragmatiste pėr diplomacinė publike tė njė kombi.













