Me çamët në ditën e dytë të marshimit për të përkujtuar gjenocidin grek. Përurohet memoriali i një varri masiv
Mijëra njerëz për të parë Çamërinë nga Qafë Bota. Pleq e fëmijë për 6 orë marshim dhe tubim në kufirin shqiptaro grek

Një flamurkë e vogël greke, që mezi sa duket kur fillon e zbret tëposhtë Qafës së Botës është muri që ka ndarë në mes prej 63 vitesh çamët. Këtej kanë mbetur njerëzit, andej ka mbetur toka. Këtej janë të gjallët, andej të vrarët, prej Napoleon Zervëz e ushtrisë së tij. Në këtë anë janë kujtimet e Behije Merkos, tani 72 vjeçe, që ka parë ushtarët grekë t'i varnin nënën, në anën tjetër është Paramithia, shtëpia e saj, varri i nënës së saj dhe qindra çamëve të tjerë. Flamurka e vogël vazhdon të valëvitet në pikën ndarëse të kufirit, ndërsa grupe ushtarësh grekë janë vendosur në kodrat përtej për ta bërë edhe më të fortë murin, dukshëm të ardhur enkas për ditën e djeshme edhe pse e dinë mirë që askush nuk ka ndërmend t'i sulmojë me armë. Për karshi tyre mijëra duar e sy çame, që kanë ardhur në Qafë Botë të Konispolit për t'u përshëndetur me gjysmën tjetër, për të marrë një dorë dhe, një gur, e për të thërritur fort se "E duan Çamërinë", me shpresë se luginat do ta përcjellin zërin përmbi varret e të parëve të tyre...


Dielli përvëlonte dje në Qafë Botë, në pikën ku Shqipëria ndahet me Greqinë, atje ku 63 vjet më parë çamët kaluan kufirin të detyruar prej plumbave duke lënë pas mijëra të vrarë, të vdekur urie e të humbur. 63 vjet më vonë, mijëra njerëzi janë ngjitur sërish Qafë Botës, për të parë prej aty vendin që u detyruan të linin. "Edhe atëherë ka qenë një ditë e nxehtë",- kujton Ahmet Ademi, që e ka kapërcyer këtë qafë, kur ishte 8 vjeç, duke mbajtur herë herë në krah të vëllain 6 muajsh. "E mbaj mend si nuk e mbaj edhe këto gurë më kujtohen, gjithçka ka mbetur njëlloj si atëherë",- thotë ai pa i hequr për asnjë moment sytë nga dritarja e njërit prej më shumë se 40 autobusëve, që ka sjellë në pikën më Jugore të Shqipërisë çamët e mbledhur thuajse nga të gjitha qarqet e vendit. "Rrugës hanim çfarë të gjenim. Ka qenë shumë e vështirë, shumë vdiqën urie",- ndërsa sytë i përloten dhe duket se ai sheh sërish atë 8-vjeçarin që hiqte këmbët zvarrë në pluhurin e rrugës, ndërsa pas shpinës dëgjonte uturimat e avionëve që bombardonin herë pas here karvanet me civilë, që me vete nuk kishin asgjë veç ndonjë rrecke...


Në Kllogjer të komunës së Xarës, një gardh metalik ndan nga pjesa tjetër e tokës varrezën e përbashkët të 900 çamëve.Ahmeti dhe Behija e dinë mirë se mund të ishin mbuluar edhe ata në këtë varr të madh, ndoshta për këtë dy 72- vjeçarët dhe mjaft të moshuar të tjerë,ndër të paktët e mbetur gjallë që i mbajnë mend ditë e tmerrit, iu ngjitën më këmbë mes diellit dhe pluhurit kodrës, ku ranë bashkudhëtarët e tyre të vuajtjes. Dje, pas 63 vitesh, vendi ku qindra çamë u varrosën, pa pasur as të drejtën e një cermonie të thjeshtë u shënua me një pllakatë memoriale, ndërsa për herë të parë mbi këtë varr të madh u vendosën buqeta me lule, në nderim të viktimave të gjenocidit, ndërsa me siguri nënë Behija, siç i thonë, kujtonte se si kishte kapërcyer këtu, pasi më parë rrugës i ishte dashur të linte motrën e saj foshnjë, për të cilën as sot nuk di asgjë.


Dhjetëra flamuj kuq e zi, dhjetëra të tjerë me degën e ullirit (simboli i zgjedhur nga çamët) e një dyzinë flamujsh amerikanë e të BE-së, s'pushuan së valëvitur gjatë gjithë rrugës për në Qafë Botë, një pjesë të mirë të së cilës çamët e rinj e bënë në këmbë si të parët e tyre që i iknin tmerrit. Në një copë tokë të improvizuar për të pritur çamët që kishin ardhur të përshëndesnin të parët e tyre, u dyndën mijëra njerëz, ndërsa një karvan i pafund makinash, humbte e dukej pas kthesave duke zënë një rrugë prej disa kilometrash. Pluhuri që u ngjitej nëpër rroba e hynte në trup, nuk dukej se i pengonte pjesëmarrësit në "Marshimin Çam", të ngjisnin me hap të shpejtë të përpjetën, për t'u gjendur në një moment me fytyrë nga ajo pak copë e tokës së tyre, që mund të shihej prej pikës së kufirit. E ndërsa nga bokset dëgjohet "Ulu mal të shoh Kosturnë", qindra duar të vëna si streh mbi sy, që shohin vetëm drejt Jugut, e që duket sikur luten që vërtet malet të ulen aq sa për të parë Çamërinë, qoftë kjo edhe një moment i vetëm. Burra që deri atëherë ishin mbajtur të fortë, bien në gjunjë e duke thërritur si fëmijë puthin gurët. Gra të veshura me zeza, mbledhin dhe, prej asaj pak toke çame që i është lënë Shqipërisë, e thonë se e kanë amanet tua hedhin në varre, të afërmve të tyre të ndarë nga jeta, pa mundur ta shohin më Çamërinë...


Qindra, mijërat e mbledhur në Qafë Botë e patën të vështirë t'i kthenin shpinën tokës së tyre, ndërsa organizatorët e marshimit u njoftuan se duhej të ktheheshin pas, dhe se pas 6 orësh aktiviteti kishte përfunduar. U desh më shumë se 30 minuta në një diell të nxehtë që turma më në fund të bindej dhe mes thirrjeve "E duam Çamërinë", të kthehej pas duke hequr zvarrë këmbët që duket se mezi shkuleshin nga ajo pak tokë çame e këtej kufirit. Në fund, ndërsa gjithandej dëgjoheshin këngë çame, njerëzit i kthyen shpinën flamurkës së vogël greke tëposhtë Gjafë Botës, që i ka ndarë çamët për gjysmë. Këtej të gjallët mbi supet e të cilëve rëndojnë amanetet, andej të vdekurit që s'mund të prehen në paqe pa u kryer amanetet. "Ne do të bëjmë të pamundurën që të vëmë në jetë amanetin e të parëve tanë",- thotë deputeti çam i Partisë Socialiste, Shpëtim Idrizi, ndërsa pjesëmarrësit në marshim detyrohen edhe këtë herë të kthehen pas pa gjysmën e tyre. Këtej burra gra e fëmijë, që ecin duke mbajtur pas kokën, me shpresën që një ditë do të mund të kthehen sërish këtu, por pa ushtarë që vigjëlojnë në kodrat matanë, me dëshirën e madhe për t'u lëshuar me vrap të tatëpjetës e për tu bashkuar me gjysmën që iu mungon. Dje ata u ndanë sërish, por pa thënë lamtumirë, këtej mbetën çamët, matanë mbeti Çamëria...
 




____________
Direktoria , Galeria


Piracy is a crime! So, am I a criminal?